Diyarbakır: razlika između inačica
m Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Commonscat(.*?)}} +) |
m bnz |
||
| Nije prikazana jedna međuinačica | |||
| Redak 1: | Redak 1: | ||
{{Infookvir naselje | |||
| ime = Diyarbakır | | ime = Diyarbakır | ||
| ime_genitiv = Diyarbakıra | | ime_genitiv = Diyarbakıra | ||
| Redak 128: | Redak 128: | ||
}} | }} | ||
'''Diyarbakır''' ([[Kurdski jezik|kurdski]]: ''Amed'', [[armenski jezik|armenski]]: ''Դիարբեքիր'', Տիգրանակերտ, translit. Dikranagerd, arapski ديار بكر, sirjački: ܐܡܝܕܐ, translit. Amida)<ref name="Gunter">{{Citiranje knjige|last1=Gunter|first1=Michael M.|authorlink1=Michael M. Gunter|title=Historical Dictionary of the Kurds|date=2010|publisher=Scarecrow Press|page=[https://books.google.com/books?id=DoNSXwb8D9EC&pg=PA86&dq=Diyarbakır+kurdish+amed 86]|quote=Diyarbakir is often called the unofficial capital of Turkish Kurdistan. Its Kurdish name is Amed.}}</ref><ref>{{Citiranje knjige|last1=King|first1=Diane E.|title=Kurdistan on the Global Stage: Kinship, Land, and Community in Iraq|date=2013|publisher=Rutgers University Press|page=[https://books.google.com/books?id=HNcyAgAAQBAJ&pg=PA233&dq=Diyarbakır+kurdish+amed 233]|quote=Diyarbakir's Kurdish name is “Amed.”}}</ref><ref>{{ | '''Diyarbakır''' ([[Kurdski jezik|kurdski]]: ''Amed'', [[armenski jezik|armenski]]: ''Դիարբեքիր'', Տիգրանակերտ, translit. Dikranagerd, arapski ديار بكر, sirjački: ܐܡܝܕܐ, translit. Amida)<ref name="Gunter">{{Citiranje knjige|last1=Gunter|first1=Michael M.|authorlink1=Michael M. Gunter|title=Historical Dictionary of the Kurds|date=2010|publisher=Scarecrow Press|page=[https://books.google.com/books?id=DoNSXwb8D9EC&pg=PA86&dq=Diyarbakır+kurdish+amed 86]|quote=Diyarbakir is often called the unofficial capital of Turkish Kurdistan. Its Kurdish name is Amed.}}</ref><ref>{{Citiranje knjige|last1=King|first1=Diane E.|title=Kurdistan on the Global Stage: Kinship, Land, and Community in Iraq|date=2013|publisher=Rutgers University Press|page=[https://books.google.com/books?id=HNcyAgAAQBAJ&pg=PA233&dq=Diyarbakır+kurdish+amed 233]|quote=Diyarbakir's Kurdish name is “Amed.”}}</ref><ref>{{Citiranje novina|last1=Akyol|first1=Mustafa|title=Pro-Kurdish DTP sweeps Diyarbakir|url=http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11318806.asp?scr=1|work=[[Hürriyet]]|date=2007|quote=Amed is the ancient name given to Diyarbakır in the Kurdish language.}}</ref> [[Antika|antička]] '''Amida'''<ref name=brit/>, je grad u jugoistočnoj [[Turska|Turskoj]], administrativni centar [[Diyarbakır (pokrajina))|Pokrajina Diyarbakır]], u pokrajini [[Jugoistočna Anadolija (pokrajina)|Jugoistočna Anadolija]]. | ||
Deveti je grad po veličini u Turskoj, i drugi po veličini grad u Jugoistočnoj Anadoliji, odmah iza [[Gaziantep]]a. Većina stanovnika ''Diyarbakıra'' su [[Kurdi]]<ref name=brit/>, tako da je on neformalni [[glavni grad]] Kurda. | Deveti je grad po veličini u Turskoj, i drugi po veličini grad u Jugoistočnoj Anadoliji, odmah iza [[Gaziantep]]a. Većina stanovnika ''Diyarbakıra'' su [[Kurdi]]<ref name=brit/>, tako da je on neformalni [[glavni grad]] Kurda. | ||
Posljednja izmjena od 13. travanj 2022. u 05:51
| Diyarbakır | |
|---|---|
| Dijarbakir (transliteracija) | |
| Koordinate: 37°91′N 40°24′E / 38.517°N 40.4°E | |
| Država | Turska |
| Regija | Jugoistočna Anadolija |
| Pokrajina | Diyarbakır |
| Vlast | |
| - gradonačelnik | Osman Baydemir |
| Površina | |
| - Ukupna | 2 060 km² |
| Visina | 675 |
| Stanovništvo (2000.) | |
| - Urbano područje | 930 266 [1] |
| - Područje utjecaja | 1 362 708 |
| Vremenska zona | UTC+2 (UTC+3) |
| Poštanski broj | 21x xx |
| Pozivni broj | (0090)+ 412 |
| UNESCO-va svjetska baština | Diyarbakır utvrda i kulturni krajolik Hevsel vrtova |
| Godina uvrštenja | 2015. |
| Vrsta | Kulturno dobro |
| Mjerilo | iv |
| Ugroženost | ne |
| Poveznica | UNESCO |
| Službena stranica www.Diyarbakır.bel.tr/ | |
| Zemljovid | |
Diyarbakır (kurdski: Amed, armenski: Դիարբեքիր, Տիգրանակերտ, translit. Dikranagerd, arapski ديار بكر, sirjački: ܐܡܝܕܐ, translit. Amida)[2][3][4] antička Amida[5], je grad u jugoistočnoj Turskoj, administrativni centar Pokrajina Diyarbakır, u pokrajini Jugoistočna Anadolija.
Deveti je grad po veličini u Turskoj, i drugi po veličini grad u Jugoistočnoj Anadoliji, odmah iza Gaziantepa. Većina stanovnika Diyarbakıra su Kurdi[5], tako da je on neformalni glavni grad Kurda.
Ime grada Diyarbakır je sintagma od arapskih riječi diyar i bakr,[5] što znači tvrđava arapskog naroda Bakr.[5]
Povijest[uredi]
Antička Amid bio je od 13. st. pr. Kr prijestolnica aramejskog kraljevstva. Rimljani su na području grada osnovali svoju koloniju Amidu u 3. st., rimski cara Konstancije II. podigao je nove zidine oko grada 349.[5] Nakon duge opsade, grad je 359. pripao Sasanidskom kraljevstvu. Nakon toga je često prelazio iz ruke u ruku Rimljana i Perzijanaca. U ranom srednjem vijeku gradom je vladao Bizant sve do oko 639. kad su gradom zavladali Arapi.[5]
Sa slabljenjem abasidske dinastije i pojavom hamdanidske dinastije iz Mosula u Iraku u 10. st., oslabila je kontrola nad cijelom regijom pa su Amidom od tad vladale razne lokalne arapske, turske, mongolske i perzijske dinastije, sve do 1516. kad je grad osvojio osmanski sultan i uključio ga u svoje carstvo. Pod Osmanlijama grad je postao prijestolnicom važne pokrajine, i doživio ponovni procvat. Zbog svog položaja pored perzijske granice, grad je postao veliko vojno središte iz kojeg su kretale brojne vojske u bitke s Perzijancima.[5]
Znamenitosti[uredi]
Najimpresivniji povijesni spomenik Diyarbakıra, je staro središte grada okruženo zidinama. Njih je podigao rimski car Konstancije II., vladao 337.-361., a proširio i dogradio car Valentinijan I. od 367.-375. Nakon njih zidine su dograđivali Arapi i Osmanlije tako da danas imaju ukupno 5 km sa 82 kule i 4 vrata. Izgrađene su od crnog bazalta, zbog toga Turci taj dio grada zovu Kara Kale, Crna tvrđava, ili Kara Amid, Crni Amid.[5]
Kako je Diyarbakır utvrda bila važno središte od helenističkog razdoblja, preko rimskog, sasanidskog, bizantskog, ranoislamskog i osmanskog doba do danas, ona je, zajedno s kulturnim krajolikom Hevsel vrtova, 2015. god. upisana na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Europi[6] Zaštićeno područje uključuje Amida nasip, poznat kao İçkale („Unutarnji dvorac”), te 5,8 km duge zidine Diyarbakira sa svojim brojnim kulama, kontraforima i 63 natpisa iz različitih razdoblja, kao i Hevsel vrtove, zelenu vezu između grada i Tigrisa koji opskrbljuje grad s hranom i vodom[6].
U gradu su brojne džamije izgrađene od 11. do 16. st.; Velika džamija, Beharam pašina džamija, Fatih pašina džamija, Hüsrev pašina džamija.
Geografske karakteristike[uredi]
Diyarbakır leži na desnoj obali rijeke Tigris., na strateški izuzetno važnom položaju, preko kojeg su išli trgovački putevi prema Mezopotamiji.
Okolica grada, - kotllina rijeke Tigris geografski pripada gornjoj Mezopotamiji, od istočne Anadolije sa sjevera je razdaja masiv Taurus, s juga je od mezopotamske ravnice razdvaja masiv Mardin, a sa zapada je omeđena planinom Karaca Dağ.[5] Grad je udaljen 318 od Gaziantepa, 997 km od Ankare i oko 424 km od Mosula u Iraku.
Klimatske karakteristike[uredi]
Diyarbakır ima Polupustinjsku klimu po Köppenovoj klasifikaciji klime - BSh, BSk, sa vrućim ljetima i hladnim snježnim zimama. Na Diyarbakır prosječno padne na godinu oko 474,9 mm oborina.
| Klimatološki srednjaci za Diyarbakır | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| mjesec | sij | velj | ožu | tra | svi | lip | srp | kol | ruj | lis | stu | pro | godina |
| srednji maksimum, °C | 6,6 | 9,1 | 14,5 | 20,3 | 26,5 | 33,7 | 38,5 | 38,1 | 33,2 | 25,1 | 15,9 | 9,0 | 22,54 |
| srednji minimum, °C | −2,3 | 1,1 | 2,4 | 6,8 | 11,0 | 16,8 | 21,6 | 20,8 | 15,7 | 10,0 | 3,5 | −0,3 | 8,74 |
| oborine, mm | 63,4 | 68,2 | 67,8 | 64,3 | 38,7 | 9,3 | 0,9 | 0,8 | 6,0 | 32,6 | 53,2 | 69,7 | 474,9 |
| Izvor: [7] | |||||||||||||
Gospodarstvo[uredi]
Diyarbakır je industrijsko središte tog dijela Turske poznat po vunenim i pamučnim tkaninama i bakrenim proizvodima. Još od srednjeg vijeka poznat je po svojim zlatarima, koji su izrađivali filigranski nakit.[5]
Okolica je grada bogat poljoprivredni kraj, u kojem se uzgajaju žitarice, pamuk, duhan, i voće, naročito lubenice. Pored grada nalaze se rudnici bakra, ugljena i nafte.[5] Grad je dobro povezan cestama sa svim većim turskim gradovima.[5]
Aerodrom Diyarbakır (IATA: DIY, ICAO: LTCC), koji leži leži južno od centra grada, izgrađen je za potrebe NATO-a kao baza Pirinçlik 1971. Nakon raspada SSSR-a baza je zatvorena 1997., danas je to vojno (turska vojska) - civilni aerodrom.
Obrazovanje[uredi]
U gradu djeluje sveučilište Tigris osnovano 1966. kao podružnica sveučilišta u Ankari, koji je od 1973. stekao status nezavisnog sveučilišta.[5]
Izvori[uredi]
- ↑ . TURKEY: Census Population ID: turkey_census_population.
- ↑ • Nepoznat parametar:
authorlink1
• Nepoznat parametar:last1
• Nepoznat parametar:first1
• ParametarCitationClassnije dopušten u klasibook
• Parametardatenije dopušten u klasibook
• Parametarpagenije dopušten u klasibook - ↑ • Nepoznat parametar:
first1
• Nepoznat parametar:last1
• Parametardatenije dopušten u klasibook
• Parametarpagenije dopušten u klasibook
• ParametarCitationClassnije dopušten u klasibook - ↑ (2007). Pro-Kurdish DTP sweeps Diyarbakir ID: pro_kurdish_dtp_sweeps_diyarbakir.
- ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 . Diyarbakır ID: diyarbak_r.
- ↑ 6,0 6,1 Diyarbakır Fortress and Hevsel Gardens Cultural Landscape (eng.) Pristupljeno 14. srpnja 2015.
- ↑ . Weather Information for Diyarbakır ID: weather_information_for_diyarbak_r.
Vanjske poveznice[uredi]
| |||||||||||||||||||||||||||
