Serotonin

Izvor: Hrvatska internetska enciklopedija
Prijeđi na navigaciju Prijeđi na pretraživanje
Datoteka:Serotonin-2D-skeletal.svg
Kemijska struktura serotonina.

Serotonin (5-hidroksitriptamin, 5-HT) je jedan od glavnih neurotransmitera središnjeg živčanog sustava. Pripada skupini monoaminskih neurotransmitora, zajedno sa dopaminom, noradrenalinom i dr. Ovisno o receptoru, može imati i inhibicijsko i ekscitacijsko djelovanje.

Funkcije

Živčani sustav

Većina neurona koji proizvode i luče serotonin nalaze se u jezgrama rafe (raphe nuclei), smještene u moždanom deblu. [1] Ti neuroni protežu se svojim aksonima do gotovo svakog dijela središnjeg živčanog sustava te zajedno tvore serotonergički sustav.
Kao jedan od glavnih neurotransmitora, serotonin sudjeluje u regulaciji fine mišićne kontrakcije, tjelesne temperature, apetita, osjećaja boli, ponašanja, raspoloženja, krvnog tlaka i disanja. Kada je u ravnoteži, daje osjećaj zadovoljstva i mentalne opuštenosti. Smatra se da ima ulogu u patogenezi migrene.[2]

Promjene njegove koncentracije unutar mozga mogu dovesti do različitih poremećaja, na primjer depresije, anksioznosti, agresije, prisilnog ponašanja i poremećaja spavanja. Vrlo je razvijena grana farmakologije[nedostaje izvor] koja se bavi liječenjem poremećaja serotonina, tako da danas postoje brojni lijekovi koji reguliraju njegovu razinu u mozgu i na taj način dovode do povlačenja simptoma bolesti.

Probavni sustav

Druga vrsta stanica koje proizvode i luče serotonin su enterokromafine stanice, smještene u epitelu probavnog trakta. Serotonin u probavnom sustavu regulira molitet crijeva. Toksini u hrani i druge tvari mogu dodatno stimulirati lučenje serotonina. Pri visokim koncentracijama serotonin izaziva proljev i povraćanje.[3]

Biosinteza i metabolizam [4]

Serotonin se stvara u mozgu i probavnom traktu. U krvi se pohranjuje u krvnim pločicama.

Biosinteza kreće iz aminokiseline triptofana. Triptofan se hidroksilira u položaju 5 pomoću enzima triptofan-hidroksilaze (TPH). Nastali 5-hidroksitriptofan (5-HTP) se potom dekarboksilira pomoću dekarboksilaze aromatskih aminokiselina (AAAD), enzima koji sadrži piridoksal fosfat (aktivni oblik vitamina B6 ) kao kofaktor. Dekarboksilacijom nastaje 5-hidroksitriptamin (serotonin).

Serotonin je ujedno i prekursor u biosintezi melatonina, hormona pinealne žlijezde koji sudjeluje u regulaciji sna i cirkadijanog ritma.

U razgradnji serotonina sudjeluje enzim monoaminooksidaza (MAO-A i MAO-B). Inhibicija ovog enzima može povećati razinu serotonina, stoga je monoaminooksidaza meta nekih lijekova (MAOI).

5-HT receptori

Serotonin ispoljava svoje učinke tako da se veže na 5-HT receptore, aktivira ih i izazove biološki odgovor. 5-HT receptori se nalaze u središnjem i u perifernom živčanom sustavu. [5] Dijele se u 7 skupina koje sveukupno obuhvaćaju 14 tipova receptora. [6] Svi tipovi 5-HT receptora su metabotropni (GPCR - receptori vezani na G-proteine), osim 5-HT3 receptora koji je ionotropan (receptor povezan s Na+/K+ ionskim kanalom).

  • 5-HT1
    • 5-HT1A
    • 5-HT1B
    • 5-HT1D
    • 5-HT1E
    • 5-HT1F
  • 5-HT2
    • 5-HT2A
    • 5-HT2B
    • 5-HT2C
  • 5-HT3
  • 5-HT4
  • 5-HT5
    • 5-HT5A
    • 5-HT5B
  • 5-HT6
  • 5-HT7

Lijekovi koji djeluju na serotonergički sustav (serotonergici)

Serotoninski sindrom

Primjena dviju ili više lijekova (ili jednog, u visokim dozama) koji povećavaju razinu serotonina može uzrokovati serotoninski sindrom, stanje koje može biti opasno po život. Simptomi uključuju povišenu tjelesnu temperaturu, nemir, povećane reflekse, drhtanje, znojenje, raširene zjenice i proljev.[7]

Serotoninski sindrom se može javiti, primjerice, ako se u kombinaciji koriste antidepresivi iz različitih skupina (npr. selektivni inhibitori ponovne pohrane serotonina (SSRI) i inhibitori monoaminooksidaze (MAOI).

Izvori

  1. ↑
    • Nepoznat parametar: chapter
    • Nepoznat parametar: chapterurl
    • Nepoznat parametar: veditors
    • Nepoznat parametar: editor-link
    • Nepoznat parametar: vauthors
    • Parametar isbn nije dopušten u klasi web
    • Parametar edition nije dopušten u klasi web
  2. ↑ Farmakologija: Serotonin i ergot alkaloidi
  3. ↑
    • Nepoznat parametar: vauthors
    • Nedostaje obavezni parametar: url
    • Parametar isbn nije dopušten u klasi web
    • Parametar location nije dopušten u klasi web
    • Parametar page nije dopušten u klasi web
  4. ↑ . Serotonin Synthesis and Metabolism, Sigma-Aldrich ID: serotonin_synthesis_and_metabolism_sigma_aldrich.
  5. ↑ . Hoyer D, Clarke DE, Fozard JR, Hartig PR, Martin GR, Mylecharane EJ, Saxena PR, Humphrey PP (1994). "International Union of Pharmacology classification of receptors for 5-hydroxytryptamine (Serotonin)". Pharmacol. Rev. 46 (2): 157–203. ID: hoyer_d_clarke_de_fozard_jr_hartig_pr_martin_gr_mylecharane_ej_saxena_pr_humphrey_pp_1994_international_union_of_pharmacology_classification_of_receptors_for_5_hydroxytryptamine_serotonin_pharmacol_rev_46_2_157_203.
  6. ↑
    • Nepoznat parametar: veditors
    • Nepoznat parametar: vauthors
    • Nedostaje obavezni parametar: url
    • Parametar isbn nije dopušten u klasi web
    • Parametar page nije dopušten u klasi web
    • Parametar location nije dopušten u klasi web
    • Parametar edition nije dopušten u klasi web
  7. ↑ (2013). Serotonin syndrome., The Ochsner journal, 13(4), 533–40 PMID 24358002.
v •  • u
Triptamini

4-acetoksi-DET • 4-acetoksi-DIPT • 4-Acetoksi-DMT • 4-HO-DIPT • 5-bromo-DMT • 5-Fluoro-α-MT • 5-MeO-α-ET  • 5-MeO-α-MT • 5-MeO-DALT • 5-MeO-DET • 5-MeO-DIPT • 5-MeO-DMT • 5-MeO-DPT • 5-MeO-MIPT • α-ET • α-MT • bacistin • bufotenin • DET • DiPT • DMT • DPT • etocibin • EiPT • etocin • ibogain • iprocin • MET • MiPT • miprocin • melatonin • NMT • norbacistin • normelatonin • PiPT • psilocin • psilocibin • rizatriptan • serotonin • sumatriptan • triptamin • triptofan

v •  • u
neurotransmiteri
aminokiseline
endokanabinoidi
plinski transmiteri
monoamini
purini
adenozin · ADP · AMP · ATP
amini u tragovima
ostali
Dobavljeno iz "https://enciklopedija.cc/index.php?title=Serotonin&oldid=624562"