Gama-aminomaslačna kiselina

Datoteka:Gamma-Aminobuttersäure - gamma-aminobutyric acid.svg

GABA

Gama-aminomaslačna kiselina (γ-aminomaslačna kiselina, 4-aminobutanska kiselina, skraćeno GABA) je glavni inhibicijski neurotransmitor u središnjem živčanom sustavu odraslih sisavaca. Tijekom razvoja mozga ima ekscitacijsko djelovanje.

Biosinteza

GABA se u organizmu sintetizira iz aminokiseline glutamata, glavnog ekscitacijskog neurotransmitora, pomoću enzima glutamat-dekarboksilaze koji kao kofaktor sadrži piridoksal fosfat (aktivni oblik vitamina B₆).

Razgradnja

GABA se razgrađuje reakcijom transaminacije u kojoj se amino-skupina prenosi na alfa-ketoglutarat. Reakciju katalizira enzim GABA-transaminaza. Nastaju glutamat i sukcinat semialdehid koji se oksidira u sukcinat i ulazi u ciklus limunske kiseline.

GABA receptori

Dva su tipa GABA receptora:

• GABA_A receptori su ionotropni (receptori vezani na ionske kanale). Smješteni su na postsinaptičkom neuronu te su posrednici brze postsinaptičke inhibicije. Vezanjem GABA-e na GABA_A receptor dolazi do otvaranja ionskog kanala koji je selektivno propustan za kloridne ione. Cl^- potom ulazi u postsinaptički neuron, uzrokuje njegovu hiperpolarizaciju te tako smanjuje njegovu podražljivost.

GABA_A receptori su pentameri, a većinu izgrađuju 3 tipa podjedinica – α, β i γ. Svaka od podjedinica može postojati u 3 do 6 podvrsta, tako da postoji velik broj različitih varijacija GABA_A receptora.

• GABA_B receptori su metabotropni (GPCR - receptori vezani za G-proteine). Smješteni su presinaptički i postsinaptički te posreduju presinaptičkoj inhibiciji (zatvaraju Ca²⁺ kanale te smanjuju oslobađanje neurotransmitora) te postsinaptičkoj inhibiciji (povećava propusnost za K⁺, K⁺ izlazi iz postsinaptičkog neurona što dovodi do njegove hiperpolarizacije).

Lijekovi koji djeluju na GABAergički sustav (GABAergici)

Lijekovi koji pojačavaju aktivnost GABA-e općenito imaju anksiolitičko, sedativno, hipnotičko, antikonvulzivno i miorelaksirajuće djelovanje. Također mogu izazvati anterogradnu ili retrogradnu amneziju.

• Ligandi GABA_A receptora
  • Agonisti/pozitivni alosterički modulatori
    • Benzodiazepini
    • Barbiturati
    • Z-lijekovi
    • Neurosteroidi
    • L-teanin (zeleni čaj)
    • Alkohol
    • muscimol (halucinogeni alkaloid iz muhare)
  • Antagonisti/negativni alosterički modulatori
    • Flumazenil

• Ligandi GABA_B receptora
  • Baklofen
  • GHB

• Inhibitori GABA-transaminaze
  • Ružmarinska kiselina (matičnjak)
  • Valproat (valerijana)
  • Vigabatrin

• Analozi GABA-e
  • Pregabalin
  • Gabapentin