Serotonin: razlika između inačica

Izvor: Hrvatska internetska enciklopedija
Prijeđi na navigaciju Prijeđi na pretraživanje
← Starija izmjena
m Bot: Automatska zamjena teksta (-{{cite web +{{Citiranje web)
m Zamjena teksta - '{{Citiranje web |' u '{{citiranje weba|'
 
Redak 17: Redak 17:
Serotonin u probavnom sustavu regulira molitet crijeva. Toksini u hrani i druge tvari mogu dodatno stimulirati lučenje serotonina. Pri visokim koncentracijama serotonin izaziva proljev i povraćanje.<ref>{{Citiranje knjige | vauthors = Rang HP |title=Pharmacology |publisher=Churchill Livingstone |location=Edinburgh |year=2003 |page=187 |isbn=0-443-07145-4}}</ref>
Serotonin u probavnom sustavu regulira molitet crijeva. Toksini u hrani i druge tvari mogu dodatno stimulirati lučenje serotonina. Pri visokim koncentracijama serotonin izaziva proljev i povraćanje.<ref>{{Citiranje knjige | vauthors = Rang HP |title=Pharmacology |publisher=Churchill Livingstone |location=Edinburgh |year=2003 |page=187 |isbn=0-443-07145-4}}</ref>


== Biosinteza i metabolizam {{refn|{{Citiranje web |url=https://www.sigmaaldrich.com/technical-documents/articles/biology/rbi-handbook/non-peptide-receptors-synthesis-and-metabolism/serotonin-synthesis-and-metabolism.html|title=Serotonin Synthesis and Metabolism, Sigma-Aldrich}}}} ==
== Biosinteza i metabolizam {{refn|{{citiranje weba|url=https://www.sigmaaldrich.com/technical-documents/articles/biology/rbi-handbook/non-peptide-receptors-synthesis-and-metabolism/serotonin-synthesis-and-metabolism.html|title=Serotonin Synthesis and Metabolism, Sigma-Aldrich}}}} ==
   
   
Serotonin se stvara u [[mozak|mozgu]] i [[probavni sustav|probavnom traktu]]. U krvi se pohranjuje u [[trombociti|krvnim pločicama]].
Serotonin se stvara u [[mozak|mozgu]] i [[probavni sustav|probavnom traktu]]. U krvi se pohranjuje u [[trombociti|krvnim pločicama]].
Redak 30: Redak 30:


Serotonin ispoljava svoje učinke tako da se veže na 5-HT receptore, aktivira ih i izazove biološki odgovor.
Serotonin ispoljava svoje učinke tako da se veže na 5-HT receptore, aktivira ih i izazove biološki odgovor.
5-HT receptori se nalaze u središnjem i u perifernom živčanom sustavu. {{refn|{{Citiranje web |url=http://pharmrev.aspetjournals.org/cgi/content/abstract/46/2/157|title=Hoyer D, Clarke DE, Fozard JR, Hartig PR, Martin GR, Mylecharane EJ, Saxena PR, Humphrey PP (1994). "International Union of Pharmacology classification of receptors for 5-hydroxytryptamine (Serotonin)". Pharmacol. Rev. 46 (2): 157–203.
5-HT receptori se nalaze u središnjem i u perifernom živčanom sustavu. {{refn|{{citiranje weba|url=http://pharmrev.aspetjournals.org/cgi/content/abstract/46/2/157|title=Hoyer D, Clarke DE, Fozard JR, Hartig PR, Martin GR, Mylecharane EJ, Saxena PR, Humphrey PP (1994). "International Union of Pharmacology classification of receptors for 5-hydroxytryptamine (Serotonin)". Pharmacol. Rev. 46 (2): 157–203.
}}}}  
}}}}  
Dijele se u 7 skupina koje sveukupno obuhvaćaju '''14 tipova receptora'''. <ref name="NHM-14 receptors">{{Citiranje knjige |vauthors=Malenka RC, Nestler EJ, Hyman SE |veditors=Sydor A, Brown RY | title = Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience | year = 2009 | publisher = McGraw-Hill Medical | location = New York | isbn = 9780071481274 | page = 4 | edition = 2nd |quote = Similarly, little is known about which of serotonin’s 14 known receptors must be activated to achieve an antidepressant response. }}</ref>
Dijele se u 7 skupina koje sveukupno obuhvaćaju '''14 tipova receptora'''. <ref name="NHM-14 receptors">{{Citiranje knjige |vauthors=Malenka RC, Nestler EJ, Hyman SE |veditors=Sydor A, Brown RY | title = Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience | year = 2009 | publisher = McGraw-Hill Medical | location = New York | isbn = 9780071481274 | page = 4 | edition = 2nd |quote = Similarly, little is known about which of serotonin’s 14 known receptors must be activated to achieve an antidepressant response. }}</ref>

Posljednja izmjena od 14. rujan 2025. u 00:18

Kemijska struktura serotonina.

Serotonin (5-hidroksitriptamin, 5-HT) je jedan od glavnih neurotransmitera središnjeg živčanog sustava. Pripada skupini monoaminskih neurotransmitora, zajedno sa dopaminom, noradrenalinom i dr. Ovisno o receptoru, može imati i inhibicijsko i ekscitacijsko djelovanje.

Funkcije

Živčani sustav

Većina neurona koji proizvode i luče serotonin nalaze se u jezgrama rafe (raphe nuclei), smještene u moždanom deblu. [1] Ti neuroni protežu se svojim aksonima do gotovo svakog dijela središnjeg živčanog sustava te zajedno tvore serotonergički sustav.
Kao jedan od glavnih neurotransmitora, serotonin sudjeluje u regulaciji fine mišićne kontrakcije, tjelesne temperature, apetita, osjećaja boli, ponašanja, raspoloženja, krvnog tlaka i disanja. Kada je u ravnoteži, daje osjećaj zadovoljstva i mentalne opuštenosti. Smatra se da ima ulogu u patogenezi migrene.[2]

Promjene njegove koncentracije unutar mozga mogu dovesti do različitih poremećaja, na primjer depresije, anksioznosti, agresije, prisilnog ponašanja i poremećaja spavanja. Vrlo je razvijena grana farmakologije[nedostaje izvor] koja se bavi liječenjem poremećaja serotonina, tako da danas postoje brojni lijekovi koji reguliraju njegovu razinu u mozgu i na taj način dovode do povlačenja simptoma bolesti.

Probavni sustav

Druga vrsta stanica koje proizvode i luče serotonin su enterokromafine stanice, smještene u epitelu probavnog trakta. Serotonin u probavnom sustavu regulira molitet crijeva. Toksini u hrani i druge tvari mogu dodatno stimulirati lučenje serotonina. Pri visokim koncentracijama serotonin izaziva proljev i povraćanje.[3]

Biosinteza i metabolizam [4]

Serotonin se stvara u mozgu i probavnom traktu. U krvi se pohranjuje u krvnim pločicama.

Biosinteza kreće iz aminokiseline triptofana. Triptofan se hidroksilira u položaju 5 pomoću enzima triptofan-hidroksilaze (TPH). Nastali 5-hidroksitriptofan (5-HTP) se potom dekarboksilira pomoću dekarboksilaze aromatskih aminokiselina (AAAD), enzima koji sadrži piridoksal fosfat (aktivni oblik vitamina B6 ) kao kofaktor. Dekarboksilacijom nastaje 5-hidroksitriptamin (serotonin).

Serotonin je ujedno i prekursor u biosintezi melatonina, hormona pinealne žlijezde koji sudjeluje u regulaciji sna i cirkadijanog ritma.

U razgradnji serotonina sudjeluje enzim monoaminooksidaza (MAO-A i MAO-B). Inhibicija ovog enzima može povećati razinu serotonina, stoga je monoaminooksidaza meta nekih lijekova (MAOI).

5-HT receptori

Serotonin ispoljava svoje učinke tako da se veže na 5-HT receptore, aktivira ih i izazove biološki odgovor. 5-HT receptori se nalaze u središnjem i u perifernom živčanom sustavu. [5] Dijele se u 7 skupina koje sveukupno obuhvaćaju 14 tipova receptora. [6] Svi tipovi 5-HT receptora su metabotropni (GPCR - receptori vezani na G-proteine), osim 5-HT3 receptora koji je ionotropan (receptor povezan s Na+/K+ ionskim kanalom).

  • 5-HT1
    • 5-HT1A
    • 5-HT1B
    • 5-HT1D
    • 5-HT1E
    • 5-HT1F
  • 5-HT2
    • 5-HT2A
    • 5-HT2B
    • 5-HT2C
  • 5-HT3
  • 5-HT4
  • 5-HT5
    • 5-HT5A
    • 5-HT5B
  • 5-HT6
  • 5-HT7

Lijekovi koji djeluju na serotonergički sustav (serotonergici)

Serotoninski sindrom

Primjena dviju ili više lijekova (ili jednog, u visokim dozama) koji povećavaju razinu serotonina može uzrokovati serotoninski sindrom, stanje koje može biti opasno po život. Simptomi uključuju povišenu tjelesnu temperaturu, nemir, povećane reflekse, drhtanje, znojenje, raširene zjenice i proljev.[7]

Serotoninski sindrom se može javiti, primjerice, ako se u kombinaciji koriste antidepresivi iz različitih skupina (npr. selektivni inhibitori ponovne pohrane serotonina (SSRI) i inhibitori monoaminooksidaze (MAOI).

Izvori

  1. ↑
    • Nepoznat parametar: veditors
    • Nepoznat parametar: editor-link
    • Nepoznat parametar: vauthors
    • Nepoznat parametar: chapterurl
    • Parametar chapter nije dopušten u klasi book
  2. ↑ Farmakologija: Serotonin i ergot alkaloidi
  3. ↑
    • Nepoznat parametar: vauthors
  4. ↑ Serotonin Synthesis and Metabolism, Sigma-Aldrich.
  5. ↑ Hoyer D, Clarke DE, Fozard JR, Hartig PR, Martin GR, Mylecharane EJ, Saxena PR, Humphrey PP (1994). "International Union of Pharmacology classification of receptors for 5-hydroxytryptamine (Serotonin)". Pharmacol. Rev. 46 (2): 157–203.
  6. ↑
    • Nepoznat parametar: veditors
    • Nepoznat parametar: vauthors
  7. ↑
    • Nepoznat parametar: pmc
    • Nepoznat parametar: first1
    • Nepoznat parametar: last1
    • Nepoznat parametar: issue
    • Parametar pmid nije dopušten u klasi journal
    • Parametar type nije dopušten u klasi journal
    • Parametar date nije dopušten u klasi journal
v •  • u
Triptamini

4-acetoksi-DET • 4-acetoksi-DIPT • 4-Acetoksi-DMT • 4-HO-DIPT • 5-bromo-DMT • 5-Fluoro-α-MT • 5-MeO-α-ET  • 5-MeO-α-MT • 5-MeO-DALT • 5-MeO-DET • 5-MeO-DIPT • 5-MeO-DMT • 5-MeO-DPT • 5-MeO-MIPT • α-ET • α-MT • bacistin • bufotenin • DET • DiPT • DMT • DPT • etocibin • EiPT • etocin • ibogain • iprocin • MET • MiPT • miprocin • melatonin • NMT • norbacistin • normelatonin • PiPT • psilocin • psilocibin • rizatriptan • serotonin • sumatriptan • triptamin • triptofan

v •  • u
neurotransmiteri
aminokiseline
endokanabinoidi
plinski transmiteri
monoamini
purini
adenozin · ADP · AMP · ATP
amini u tragovima
ostali
Dobavljeno iz "https://enciklopedija.cc/index.php?title=Serotonin&oldid=624562"