Filozofski škotski obred
Ovo je članak o obredu iz 18. stoljeća. Za druge škotske obrede pogledajte članak Škotski obred (razdvojba).Filozofski škotski obred (fran. Rite Écossais Philosophique)[a] je obred u slobodnom zidarstvu koji je utemeljen u Parizu 1776. godine. Jedan je od najposebnijih i povijesno najneobičnijih sustava francuskog slobodnog zidarstva 18. stoljeća. Njegovo samo postojanje svjedoči o razdoblju dubokog ezoterijskog eksperimentiranja te predstavlja zaseban korpus inicijacijske misli. Unatoč tome, njegov je identitet često zamućen, kako u povijesnim izvorima, tako i u suvremenim analizama, zbog terminološke bliskosti s globalno najraširenijim Drevnim i prihvaćenim škotskim obredom, kao i s drugim sustavima koji nose škotski predznak, poput Reformiranog škotskog obreda.
Njegov osnivač bio je hermetist Alexandre Boileau, učenik francuskog alkemičara i pisca Antoine-Josepha Pernétyja.
Povijest
Filozofski škotski obred razvio se u drugoj polovici 18. stoljeća. Rođenje ovoga obreda vezuje se uz Marseille, gdje je pri Loži "Sveti Ivan" (Loge de Saint Jean) osnovana Matična loža obreda (Mère-Loge du rite). Međutim, ključan čimbenik njegova razvoja i širenja nije bilo samo mjesto nastanka. Presudan događaj u povijesti Filozofskog škotskog obreda zbio se 31. kolovoza 1774., kada je Matična loža u Marseilleu izdala povelju Loži "Sveti Ivan od progonjene vrline" (Loge St-Jean de la Vertu persécutée ) u Avignonu, koja je omogućila širenje obreda u Pariz i Nizozemske zemlje.[2] U Parizu je obred 1776. službeno ustrojen od strane hermetista Alexandre Boileaua.[3][4][5][6]
Avignon je, kao papinska enklava do 1790., pružao jedinstven prostor izvan nadležnosti francuske krune i Velikog orijenta Francuske, što je pogodovalo razvoju ezoterijskih učenja. Obred je bio snažno obilježen alkemijom i hermetizmom, praksama koje su bile sumnjive i Katoličkoj Crkvi i službenom slobodnom zidarstvu. Ključni teoretski tvorac obreda bio je Boileauov učitelj Antoine-Joseph Pernety (1716. – 1796.), benediktinski učenjak i hermetist. Pernety je u Avignonu osnovao društvo Illuminés d’Avignon te razvio vlastiti Hermetički obred, utemeljen na alkemijskim i swedenborgijanskim idejama. Taj je obred izravni preteča Filozofskog škotskog obreda koji je 1776. preuzeo sadašnje ime.[2][4][6]
Struktura stupnjeva
Struktura stupnjeva Filozofskog škotskog obreda ključni je izvor njegove posebnosti, premda povijesni izvori stvaraju određene nejasnoće. Obred je utemeljen na trima simboličkim stupnjevima plave lože (učenik, pomoćnik i majstor) iznad kojih se razvija sustav viših stupnjeva. Njihov se broj u izvorima različito navodi: kao 6, 7 (prema Antoineju Thoryju), 12 ili 13 (prema arhivima Lože "Sveti Ivan od progonjene vrline"). Najdosljedniji povijesni popis, koji donose autori poput F.T.B. Clavela i Alberta Mackeyja u 19. stoljeću, objedinjene su u sustav od 9 viših stupnjeva, koji zajedno sa simboličkim stupnjevima čini ukupno 12 stupnjeva.[2][3][4][7][8]
Analiza ovih viših stupnjeva pokazuje da ne predstavljaju nasumičan skup viteških ili filozofskih naziva. Naprotiv, oni čine koherentan alegorijski slijed namijenjen prikazu Magnum opusa, "velikog djela" alkemije. Cjelokupni sustav viših stupnjeva djeluje kao kurikul alkemijske teorije i simbolike.[2]
Tri simbolička stupnja Drevnog i prihvaćenog škotskog obreda čine temelj Filozofskog škotskog obreda, ali ipak ostaju izvan njegova sustava. Upravo ta tri stupnja povezuju obred s sveopćin slobodnim zidarstvom. Posljednje tri stupnja zapravo predstavljaju jedan jedinstveni stupanj, podijeljen u tri razreda. Slobodni zidari koji ih posjeduju čine administrativno-upravno tijelo sustava.[7]
- 1°–3° – vitez crnoga orla ili ružin-križ Heredoma (Chevalier de l'Aigle Noir ili Rose-Croix d'Hérédom)
- 4° – vitez feniksa (Chevalier du Phénix)
- 5° – vitez Sunca (Chevalier du Soleil)
- 6° – vitez irisa (Chevalier de l'Iris)
- 7° – istinski zidar (Vrai Maçon)
- 8° – vitez argonauta (Chevalier des Argonautes)
- 9° – vitez zlatnoga runa (Chevalier de la Toison d'Or)
Također, tu su i sljedeći stupnjevi:[4][7]
- 10° – veliki savršeni inicirani inspektor (Grand Inspecteur Parfait Initié)
- 11° – veliki Škot veliki inspektor (Grand-inspecteur grand écossais)
- 12° – uzvišeni majstor svjetlosnog prstena (Sublime Maître de l'Anneau Lumineux)
Vidi još
Bilješke
Izvori
| |||||||||||||||||||||||||||||
- ↑ Secret Societies of All Ages: Vol 2 - Charles Heckethorn. heritage-history.com 0. Pristupljeno 2025-12-11.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 The Philosophical Scottish Rite. robertburns59.org 0. Pristupljeno 2025-12-10.
- ↑ 3,0 3,1 Philosophical Scottish Rite - Encyclopedia Masonica. universalfreemasonry.org 0. Pristupljeno 2025-12-10.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Le rite Ecossais Philosophique. hiram.be 0. 20. kolovoza 2021. Pristupljeno 2025-12-11.
- ↑ Rite écossais philosophique : rite écossais moderne ou rite français écossisé ?. ledifice.net 0. Pristupljeno 2025-12-11.
- ↑ 6,0 6,1 Histoire du Rite Ecossais Philosophique. logedermott.over-blog.com 0. 27. siječnja 2014. Pristupljeno 2025-12-11.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Histoire pittoresque de la Franc-Maçonnerie et des sociétés secrètes anciennes et modernes. histoireetspiritualite.com 0. Pristupljeno 2025-12-11.
- ↑ A propos du « concordat » de 1804. yveshivertmesseca.wordpress.com 0. 17. rujna 2015. Pristupljeno 2025-12-11.
- ↑ Rite : Ecossais Philosophique. ledifice.net 0. Pristupljeno 2025-12-11.