Kanem-Bornu
| |||||||||||||||||||||||||||||
Kanem-Bornu (arapski: إمبراطورية كانيم - برنو) bilo je afričko trgovačko carstvo kojim je vladala dinastija Seif u krajevima oko jezera Čad od 9. do 19. stoljeća. Teritorij carstva protezao se (ovisno o razdoblju), po krajevima današnjih država, od južnog Čada, sjevernog Kameruna, sjeveroistoka Nigerije, istočnog Nigera do južne Libije.[1]
Povijest
Carstvo Kanem-Bornu je vjerojatno osnovano sredinom 9. stoljeća, a njegova prva prijestolnica bila je Njimi, sjeveroistočno od jezera Čad.
Prvi put se pojavljuje u pisanim izvorima u zapisu Jakubija iz 872. godine, koji spominje kraljevstvo Zaghawa na mjestu zvanom Kanim/Kānem. Kasniji zapisi opisuju Kanem [Zaghawa] kao ogromno carstvo koje se proteže od krajeva uz jezero Čad do granica Nubije u Sudanu.[2]
Pred kraj 11. stoljeća tadašnji kralj (seif mai) Umme (kasnije poznat kao Ibn ʿAbd al-Jalīl) postao je musliman, od tad je Kanem-Bornu bio islamska država. Zbog svog položaja služio je kao kontaktna točka karavanskih puteve transaharske trgovine između Sjeverne Afrike, doline Nila i krajeva Supsaharske Afrike.[1]
Krajem 14. stoljeća pleme Bulala natjeralo je dinastiju Seif da napusti prijestolnicu Njimi, pa su se oni preselili u Ngazargamu (u današnjoj Nigeriji), zapadno od jezera Čad. Tamo su ostali i nakon što su početkom 16. stoljeća ponovno zauzeli Njimi.[1]
Kanem-Bornu (kasnije zvan jednostavno kao Bornu) svoj zlatni period imao je u 16. stoljeću, kad su njime vladali sposobni vladari; Muḥamed Dunama, Abd Alah i naročito Idris Alaoma (vladao 1571. – 1603.).[1]
Početkom 19. stoljeća pleme Fulbe iz Nigerije počelo je osporavati suverenitet vladarima Kanem-Borna na hauske države zapadno od jezera Čad, koji su dotad tretirali kao svoje vazale. Oni su negdje oko 1808. istjerali tadašnjeg sultana (maia) Aḥmada iz prijestolnice Ngazargamu. Ahmad ih je uspio istjerati uz pomoć poglavice plemena Kanenbu – Muḥameda al-Kanamija, koji je odtada iz sjene vladao Carstvom Kanem-Bornu. Ipak Carstvo nikad više nije povratilo svoju moć i snagu, dinastija Seif izumrla je 1846.[1]
