WikiSysop: Zamjena teksta - '' u ''

2025-06-22T07:23:06Z

Zamjena teksta - '' u ''

←Starija inačica		Inačica od 22. lipanj 2025. u 07:23
Redak 1:		Redak 1:
	~~<!--'''Umbra'''-->~~[[datoteka:Terra ombra naturale umber.jpg\|mini\|desno\|300px\|[[Pigment]] poznat kao sirova umbra ili prirodna umbra potječe iz [[Umbrija\|Umbrije]], u [[Italija\|Italiji]].]]		[[datoteka:Terra ombra naturale umber.jpg\|mini\|desno\|300px\|[[Pigment]] poznat kao sirova umbra ili prirodna umbra potječe iz [[Umbrija\|Umbrije]], u [[Italija\|Italiji]].]]

	[[datoteka:Terra ombra naturale.JPG\|mini\|desno\|300px\|Još jedan uzorak prirodnog [[pigment]]a umbre.]]		[[datoteka:Terra ombra naturale.JPG\|mini\|desno\|300px\|Još jedan uzorak prirodnog [[pigment]]a umbre.]]

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-12-09T18:10:12Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

[[datoteka:Terra ombra naturale umber.jpg|mini|desno|300px|[[Pigment]] poznat kao sirova umbra ili prirodna umbra potječe iz [[Umbrija|Umbrije]], u [[Italija|Italiji]].]]

[[datoteka:Terra ombra naturale.JPG|mini|desno|300px|Još jedan uzorak prirodnog [[pigment]]a umbre.]]

'''Umbra''' je [[pigment]] koji sadrži od 45 do 70% Fe2O3 ([[Željezovi oksidi|željezov oksid]]) i sa znatnim udjelom [[mangan]]ovog dioksida (od 5 do 20%). Sirova umbra s poznatih nalazišta na [[Cipar|Cipru]] i u [[Italija|Italiji]] zelenkastosmeđe je boje, a žarenjem prelazi u tamnosmeđu. Vrlo je postojana i dobre pokrivne moći.

== Anorganski obojeni pigmenti ==
Do danas je poznato više stotina različitih anorganskih obojenih pigmenata koji se međusobno razlikuju prema boji i drugim svojstvima. Prema kemijskom sastavu, kako se obično pigmenti opisuju, razlikuju se četiri glavne grupe pigmenata: [[Oksidi|oksidni]] pigmenti, [[sulfidi |sulfidni]] i [[Selenij|selenidni]] pigmenti, [[krom]]atni pigmenti i [[cijanid]]ni pigmenti. S obzirom na [[boja|boju]] anorganski se pigmenti, izuzevši [[Bijeli pokrivni pigment|bijele]] i crne, mogu ubrojiti u crvene, smeđe, narančaste, žute, zelene i plave pigmente. Boja i kemijski sastav nisu izravno povezani. Tako na primjer, crvenu boju daju, između ostalih, željezni oksid i kadmijev sulfoselenid, dok različiti oksidi, čak istog [[metal]]a, [[željezo|željeza]], mogu biti crveni, smeđi, narančasti, žuti ili crni, uključujući i prijelazne tonove među tim bojama.

=== Oksidni pigmenti ===
{{glavni|Oksidi}}

U oksidne pigmente ubrajaju se jednostavni oksidi i hidratizirani oksidi željeza i kroma, te mješoviti pigmenti [[spinel]]ne ili [[rutil]]ne strukture. Skupina oksidnih pigmenata vrlo je cijenjena zbog svoje svjetlostalnosti, dobre moći pokrivanja, inertnosti i otpornosti prema [[otapalo|otapalima]] i [[kemikalija]]ma, te postojanosti na temperature i do 500 °C (osim nekih oksida željeza). Osim tih svojstava, oksidni su pigmenti pogodni i zbog svoje niske cijene.

=== Prirodni oksidi željeza ===
{{glavni|Željezovi oksidi}}

Prirodni oksidi željeza rasprostranjeni su u željeznim [[ruda]]ma širom svijeta, ali je relativno malo ruda dovoljno čisto da bi se isplatilo njihovo iskorištavanje u proizvodnji pigmenata. Oksidni prirodni pigmenti željeza obično se nazivaju prema nalazištima rude. Poznati su španjolski crveni, perzijski crveni, [[sijena (pigment)|sijena]] žuti pigmenti i tako dalje. S obzirom na kemijski sastav prirodni oksidni pigmenti željeza sadrže, uz mnoge primjese, određene kemijske spojeve željeza: željezo(III) oksid (α Fe2O3) u crvenim pigmentima, odnosno hidratizirani željezo(III) oksid, [[getit]] (α FeOOH) u žutim pigmentima. Prvi se spoj susreće u željeznoj rudi [[hematit]]u, a drugi u rudi [[limonit]]u. Da bi se iz ruda proizveo pigment, podvrgavaju se one postupcima koji ovise o sastavu rude i o primjesama koje treba ukloniti. Ruda se usitnjuje, primjese se po mogućnosti što bolje odstrane, zatim se proizvod suši, ponekad kalcinira, i melje. Sušenje i kalciniranje osjetljivi su postupci jer se gubitkom vode, što se tom prilikom događa, može promijeniti nijansa pigmenta. Zbog toga su trajanje i [[temperatura]] sušenja i [[žarenje|žarenja]] veoma važni i treba ih pažljivo kontrolirati.
Poznati prirodni oksidni pigmenti željeza jesu [[željezno crvenilo]], [[oker]] i umbra. <ref> "Tehnička enciklopedija" ('''Boje i lakovi'''), glavni urednik Hrvoje Požar, Grafički zavod Hrvatske, 1987.</ref>

== Slike ==

{| cellpadding="0" cellspacing="0" style="margin:auto; border:1px solid #ccc; background:#fff;"
|-
|
{| cellspacing=3 cellpadding=3 style="background:#fff;"
|-
| style="width:144px; text-align:center;"|[[Image:LimoniteUSGOV.jpg|x180px|border]]
| style="width:144px; text-align:center;"|[[Image:ManganeseOreUSGOV.jpg|x180px|border]]
| style="width:144px; text-align:center;"|[[Image:Johannes Vermeer - Het melkmeisje - Google Art Project.jpg|x180px|border]]
| style="width:144px; text-align:center;"|[[Image:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|x180px|border]]
|-
|align=center|[[Limonit]], ili [[hidrati]]zirani [[Željezovi oksidi|željezni oksid]], osnovni je sastojak zemljanih [[pigment|pigmenata]] [[oker]], [[sijena (pigment)|sijena]] i umbra.
|align=center|Prisutnost velike količine [[mangan]]a čini umbru tamnijom od okera ili sijene.
|align=center|''Mljekarica'' [[Johannes Vermeer|J. Vermeera]] (1650.), koji je koristio umbru za sjene na pocrnjenim zidovima, budući da su bile toplije od onih izrađenih crnom bojom.
|align=center|Autoportret [[Rembrandt van Rijn|Rembrandta]] (1659.), koji je pomoću umbre stvorio svoje bogate i složene smeđe boje, kao podlogu, i kako bi ubrzao sušenje svojih slika.
|}
|}

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Boje]]
[[Kategorija: Materijali]]

Umbra - Povijest promjena

WikiSysop: Zamjena teksta - '' u ''

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica