https://enciklopedija.cc/index.php?action=history&feed=atom&title=TxillardegiTxillardegi - Povijest promjena2026-07-18T14:42:08ZPovijest promjena ove stranice na wikijuMediaWiki 1.42.3https://enciklopedija.cc/index.php?title=Txillardegi&diff=218568&oldid=prevWikiSysop: Bot: Automatski unos stranica2021-10-13T02:44:37Z<p>Bot: Automatski unos stranica</p>
<p><b>Nova stranica</b></p><div><!--'''Txillardegi'''-->[[Datoteka:Txillardegi.jpg|minijatura|Txillardegi na slici 2007.]]<br />
<br />
'''José Luis Alvarez Enparantza''' (27. rujna 1929. - 14 siječnja 2012.) poznatiji po svom pseudonimu '''Txillardegi''', bio je baskijski jezikoslovac, političar i pisac. Rođen je u [[Donostia-San Sebastián|Donostiji]] i nije naučio [[baskijski jezik]] sve do 17 godine, ali se smatra jednim od najutjecajnijih figura [[Baskijski nacionalizam|baskijskog nacionalizma]] i kulture u drugoj polovici 20. stoljeća.<ref>http://www.diariovasco.com/agencias/20120114/mas-actualidad/cultura/muere-txillardegi-escritor-fundo-nombre_201201141442.html</ref><br />
<br />
== Književni i akademski rad ==<br />
<br />
Álvarez Enparantza (majčino prezime mu je katkada hispanizirano kao '''Emparanza''') studirao strojarstvo u [[Bilbao|Bilbau]], a lingvistiku u Parizu. Godine 1957, on je postao dopisni član [[Euskaltzaindia|Euskaltzaindije]] (akademije baskijskog jezika), koja je usvojila većina njegovih prijedloga o pravopisu i morfologiji standardnog baskijskog jezika. Godine 1993 postao je član komisije za izgovoru.<ref name="eitb.com">http://www.eitb.com/es/noticias/politica/detalle/812130/biografia-txillardegi-vida-dedicada-al-euskera/</ref> Njegovo ime je dva puta predloženo za punopravnog članica Euskaltzaindije ali je odbijen iz političkih razloga. Kad je predložen treći put, on je odbio prijedlog.<ref>http://www.idazleak.org/english/writers/jose-luis-alvarez-enparantza-txillardegi?h=A&p=2</ref><br />
<br />
On je bio glavni suradnik na standardizaciji baskijskog. Njegova se filozofija temeljila se na sljedećim zamislima:<br />
<br />
*da, ako manjinski jezicima trebaju preživjeti, oni moraju biti u stanju nositi se s modernom znanosšću i tehnologijama; <br />
*da je standardizirani jezik je ključni dio modernizacije; <br />
*da se bilo koji predmet može objašnjavati na razumljiv način na bilo kojem jeziku, na temelju <br />
*glavna značajka, među ostalim, koja bi trebala identificirati osobu (ili zemlju) kao baskijsku trebala biti znanje baskijskog jezika.<br />
<br />
On je bio i poznati pisac i jezikoslovac pod pseudonimima ''Larresoro, Igara i Usako''. Bio je pisac pod utjecajem [[Egzistencijalizam|egzistencijalizma]] [[Soren Kierkegaard|Kierkegaarda]], [[Miguel de Unamuno|Unamuna]] i [[Jean-Paul Sartre|Sartrea]], a također i pisca [[Bertrand Russell|Bertranda Russella]].<ref>Azurmendi, J. 1999: Txillardegiren saioa: hastapenen bila, Jakin, 114: 17-45.</ref> On je imao mnogo knjiga objavljena, uglavnom veze s baskijskom jeziku i njegovoj gramatici. On je također pisao romane i političke eseja. Njegov rad Leturiaren egunkari ezkutua (1957.) smatra se prvima modernim romanom napisan na baskijskom i čini jasnu crtu razdvajanja u baskijskoj književnosti. Ostali radovi uključeni u romane Haizeaz bestaldetik (1979) i Putzu (1999);utjecajne eseje Huntaz ETA hartaz (1965), Hizkuntza ETA pentsakera (1972) i Euskal Herria helburu (1994), a znanstvena djela Euskal fonologia (1980), Euskal azentuaz (1984.) i Elebidun gizartearen azterketa matematikoa (1984).<br />
<br />
Godine 1968 dobio je nagradu Txomin Agirre za svoj roman Elsa Scheelen. On je također osvojio nagradu Andima u Caracasu godije 1969 za knjige za učenje matematike. On je osvojio srebrni Lauburu za knjigu Euskal Gramatika u Bilbaou 1980.<br />
<br />
Godine 1970. Txillardegi je suosnovao pokret Euskal Herrian Euskaraz . Godine 1982 počeo je kao predavač na Sveučilištu u Baskiji, gdje je kasnije postao profesor emeritus.<ref name="eitb.com"/><br />
<br />
Baza podataka o baskijskoj znanstveno-intelektualnoj zajednici Inguma pokazuje reference na 122 proizvoda (znanstveni radovi, knjige, razgovori itd) koje je izradio Txillardegi.<ref>http://www.inguma.org/egilea/ikusi/jose-luis-alvarez-enparantza-1929-2012</ref><br />
<br />
==Politička djelatnost ==<br />
Kao član [[Baskijska nacionalistička stranka|baskijske nacionalističke stranke]] (EAJ-PNV) u mladosti je promovirao obranu i proučavanje baskijskog jezika kao osnovu baskijskog identiteta. <br />
<br />
Nakon što je postao razočaran s EAJ-PNV, Txillardegi je bio jedan od osnivača [[ETA]]-e godine 1959, zajedno sa skupinom mladih nacionalista i bio vidljiv vođa kulturne grane pokreta.Godine 1961. on je pobjegao u egzil, u Pariz i Bruxelles, vrativši se godine 1967. Godine 1976 on i Iñaki Aldekoa su osnovali političku stranku, [[Euskal Sozialista Biltzarrea]]. (ESB: Congreso de Socialistas Vascos, Baskijski socijalist kongres)<ref name="eitb.com"/><br />
<br />
Txillardegi je sudjelovao u osnivanju stranke [[Herri Batasuna]] godine 1977. i bio je izabran za senatora ''abertzale koalicije'' u prvim izborima.<br />
<br />
Počevši vjerovati da je oružana borba neodrživa, jedno je vrijeme bio aktivan u Aralaru a onda se javno ogradio od oružane borbe kada je stranka sudjelovala u činu solidarnosti, u organizaciji baskijske vlade, sa žrtvama nasilja ETA-e. Kandiirao se za općinske izbore kao dio koalicije Ezker Batua Berdeak (Izquiera Unida - Verdes, ujedinjena ljevica - Zeleni). Na općim izborima 2008, on je najavio svoju kandidaturu za Senat stranke ''Eusko Abertzale Ekintza'' (Acción Nacionalista Vasca, Baskijska nacionalistička akcija) u Guipuskoi.<ref>http://www.diariosigloxxi.com/texto-ep/mostrar/20080130144256</ref><br />
<br />
== Literatura ==<br />
* Aizpuru, Alaitz 2012: "Existentzialismoaren hastapenak Euskal Herrian: ''Leturiaren egunkari ezkutua''" in Alaitz Aizpuru(koord.), ''Euskal Herriko pentsamenduaren gida'', Bilbo, UEU. {{ISBN|978-84-8438-435-9}}<br />
* [[Joxe Azurmendi|Azurmendi, Joxe]] 1999: [http://www.jakingunea.com/show/33fe4d3cebe104844a97437aad93f38925b2022e Txillardegiren saioa: hastapenen bila], ''Jakin'', 114: 17-45.<br />
* Azurmendi, Joxe 2000: "Kierkeggard-en <<egunkari ezkutua>>" in Txipi Ormaetxea (arg.), ''Txillardegi lagun giroan'', Bilbo: UEU {{ISBN|84-8438-007-6}}<br />
* ''Hegats. Literatur aldizkaria''. 49. ISSN 1130-2445<br />
* Olaziregi, Mari Jose 2012. ''Basque Literary History'', Reno, Center for Basque Studies/University of Nevada {{ISBN|978-1-935709-19-0}}<br />
* Sudupe, Pako 2011: ''50eko hamarkadako euskal literatura I: hizkuntza eta ideologia'', Donostia, Utriusque Vasconiae. {{ISBN|978-84-938329-4-0}}<br />
* Sudupe, Pako 2011: ''50eko hamarkadako euskal literatura II: kazetaritza eta siakera'', Donostia, Utriusque Vasconiae. {{ISBN|978-84-938329-5-7}}<br />
* Sudupe, Pako 2012: "Ideologia eztabaidak 50eko hamarkadan" in Alaitz Aizpuru (koord.), ''Euskal Herriko pentsamenduaren gida'', Bilbo, UEU. {{ISBN|978-84-8438-435-9}}<br />
* Sudupe, Pako 2016: ''Txillardegiren borroka abertzalea'', Donostia: Elkar {{ISBN|978-84-9027-544-3}}<br />
* Torrealdai, Joan Mari 2014: Batasunaren bidea urratzen. Txillardegiren eragintza praktikoa, ''Jakin'', 204:11-96.<br />
<br />
== Izvori ==<br />
{{Izvori}}<br />
<br />
[[Kategorija:Aktivisti ETA-e]]<br />
[[Kategorija:Baskijski književnici]]</div>WikiSysop