Mukopolisaharid - Povijest promjena

WikiSysop: Zamjena teksta - '' u ''

2025-06-22T10:53:37Z

Zamjena teksta - '' u ''

←Starija inačica		Inačica od 22. lipanj 2025. u 10:53
Redak 1:		Redak 1:
	~~<!--'''Mukopolisaharid'''-->~~{{HIEpedizirati}}		{{HIEpedizirati}}
	'''Glikozaminoglikani''' (skraćeno '''GAG'''), poznati kao mukopolisaharidi, su složeni [[Ugljikohidrati\|ugljikohidrati]], sastavljeni od ravnih, nerazgranatih polisaharidnih lanaca. Lanci su građeni od ponavljajućih [[Disaharidi\|disaharid]]nih jedinica, koje se pak sastoje od određene '''uronske kiseline ili rjeđe galaktoze''' (samo u keratan-sulfatu (KS) gdje je uronska kiselina zamjenjena galaktozom) i određenog aminošećera, točnije heksozamina. [[Heksozamin]] može biti ili D-glukozamin (odnosno N-acetil-glukozamin) ili D-galaktozamin (odnosno N-acetil-galaktozamin), dok uronska kiselina može biti glukuronska (GlcUA) ili iduronska (IdUA) kiselina. Ravni GAG lanci mogu biti kovalentno vezani za središnji bjelančevinski lanac (s izuzetkom hijaluronske kiseline (HA) koja se veže nekovalentno) i tako tvoriti molekulu '''proteoglikana'''. Dakle, proteoglikan se sastoji od velikog broja molekula GAG i sržnog proteina.		'''Glikozaminoglikani''' (skraćeno '''GAG'''), poznati kao mukopolisaharidi, su složeni [[Ugljikohidrati\|ugljikohidrati]], sastavljeni od ravnih, nerazgranatih polisaharidnih lanaca. Lanci su građeni od ponavljajućih [[Disaharidi\|disaharid]]nih jedinica, koje se pak sastoje od određene '''uronske kiseline ili rjeđe galaktoze''' (samo u keratan-sulfatu (KS) gdje je uronska kiselina zamjenjena galaktozom) i određenog aminošećera, točnije heksozamina. [[Heksozamin]] može biti ili D-glukozamin (odnosno N-acetil-glukozamin) ili D-galaktozamin (odnosno N-acetil-galaktozamin), dok uronska kiselina može biti glukuronska (GlcUA) ili iduronska (IdUA) kiselina. Ravni GAG lanci mogu biti kovalentno vezani za središnji bjelančevinski lanac (s izuzetkom hijaluronske kiseline (HA) koja se veže nekovalentno) i tako tvoriti molekulu '''proteoglikana'''. Dakle, proteoglikan se sastoji od velikog broja molekula GAG i sržnog proteina.

Suradnik10: Zamjena teksta - '{{wikipedizirati}}' u '{{HIEpedizirati}}'

2025-05-27T03:30:01Z

Zamjena teksta - '{{wikipedizirati}}' u '{{HIEpedizirati}}'

←Starija inačica		Inačica od 27. svibanj 2025. u 03:30
Redak 1:		Redak 1:
	<!--'''Mukopolisaharid'''-->{{~~wikipedizirati~~}}		<!--'''Mukopolisaharid'''-->{{HIEpedizirati}}
	'''Glikozaminoglikani''' (skraćeno '''GAG'''), poznati kao mukopolisaharidi, su složeni [[Ugljikohidrati\|ugljikohidrati]], sastavljeni od ravnih, nerazgranatih polisaharidnih lanaca. Lanci su građeni od ponavljajućih [[Disaharidi\|disaharid]]nih jedinica, koje se pak sastoje od određene '''uronske kiseline ili rjeđe galaktoze''' (samo u keratan-sulfatu (KS) gdje je uronska kiselina zamjenjena galaktozom) i određenog aminošećera, točnije heksozamina. [[Heksozamin]] može biti ili D-glukozamin (odnosno N-acetil-glukozamin) ili D-galaktozamin (odnosno N-acetil-galaktozamin), dok uronska kiselina može biti glukuronska (GlcUA) ili iduronska (IdUA) kiselina. Ravni GAG lanci mogu biti kovalentno vezani za središnji bjelančevinski lanac (s izuzetkom hijaluronske kiseline (HA) koja se veže nekovalentno) i tako tvoriti molekulu '''proteoglikana'''. Dakle, proteoglikan se sastoji od velikog broja molekula GAG i sržnog proteina.		'''Glikozaminoglikani''' (skraćeno '''GAG'''), poznati kao mukopolisaharidi, su složeni [[Ugljikohidrati\|ugljikohidrati]], sastavljeni od ravnih, nerazgranatih polisaharidnih lanaca. Lanci su građeni od ponavljajućih [[Disaharidi\|disaharid]]nih jedinica, koje se pak sastoje od određene '''uronske kiseline ili rjeđe galaktoze''' (samo u keratan-sulfatu (KS) gdje je uronska kiselina zamjenjena galaktozom) i određenog aminošećera, točnije heksozamina. [[Heksozamin]] može biti ili D-glukozamin (odnosno N-acetil-glukozamin) ili D-galaktozamin (odnosno N-acetil-galaktozamin), dok uronska kiselina može biti glukuronska (GlcUA) ili iduronska (IdUA) kiselina. Ravni GAG lanci mogu biti kovalentno vezani za središnji bjelančevinski lanac (s izuzetkom hijaluronske kiseline (HA) koja se veže nekovalentno) i tako tvoriti molekulu '''proteoglikana'''. Dakle, proteoglikan se sastoji od velikog broja molekula GAG i sržnog proteina.

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-11-01T01:16:03Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

{{wikipedizirati}}
'''Glikozaminoglikani''' (skraćeno '''GAG'''), poznati kao mukopolisaharidi, su složeni [[Ugljikohidrati|ugljikohidrati]], sastavljeni od ravnih, nerazgranatih polisaharidnih lanaca. Lanci su građeni od ponavljajućih [[Disaharidi|disaharid]]nih jedinica, koje se pak sastoje od određene '''uronske kiseline ili rjeđe galaktoze''' (samo u keratan-sulfatu (KS) gdje je uronska kiselina zamjenjena galaktozom) i određenog aminošećera, točnije heksozamina. [[Heksozamin]] može biti ili D-glukozamin (odnosno N-acetil-glukozamin) ili D-galaktozamin (odnosno N-acetil-galaktozamin), dok uronska kiselina može biti glukuronska (GlcUA) ili iduronska (IdUA) kiselina. Ravni GAG lanci mogu biti kovalentno vezani za središnji bjelančevinski lanac (s izuzetkom hijaluronske kiseline (HA) koja se veže nekovalentno) i tako tvoriti molekulu '''proteoglikana'''. Dakle, proteoglikan se sastoji od velikog broja molekula GAG i sržnog proteina.

Osim hijaluronske kiseline, svi su GAG u zrelom obliku donekle sulfatirani, odnosno sadržavaju određen broj ''sulfatnih skupina'', ili kao O-estere ili kao N-sulfat. Prema tome, ''hijaluronska kiselina'' pruža dvije iznimke, time što ne postoje dokazi njenog kovalentnog vezanja za protein(1) i time što ne sadrži sulfatne skupine(2). GAG i proteoglikani su glavne sastavnice ekstracelularnog matriksa ('''ECM'''), posreduju brojne važne biološke uloge i uključeni su u patogenezu mnogih bolesti.

== Biosinteza glikozaminoglikana ==

=== Vezanje na sržne proteine ===
Prvi korak u sintezi GAG jest ostvarivanje veze između osnove (odnosno prve komponente) budućeg GAG i njegovog ''sržnog proteina''. Sržni protein nastaje u ''ER-u'' (endoplazmatskom retikulumu), pa se stoga tu odvija i prvi korak sinteze GAG. Prva komponenta (osnova) GAG i aminokiselina sržnog proteina na koju se ta komponenta veže, razlikuju se ovisno o tipu veze.

Postoje '''3 osnovna tipa veze''':

# ''O-glikozidna veza'' između ''ksiloze'' (Xyl) i ''serina'' (Ser), jedinstvena za proteoglikane. Ostvaruje se prijenosom ksiloze s UDP-ksiloze na serin. Zatim se ksilozi dodaju dva ostatka ''galaktoze'' (Gal) i tako nastaje ''vezni trisaharid'' Gal-Gal-Xyl-Ser. Prisutna je u ''kondroitin-sulfatima'' (CS), ''heparinu'', ''heparan-sulfatu'' i ''dermatan-sulfatu''.
# ''O-glikozidna veza'' između ''N-acetil-galaktozamina'' (GalNAc) i ''serina ili treonina'' (Thr). Prisutna je u ''keratan-sulfatu II'' (KS II). Stvara se prijenosom GalNAc s UDP-GalNAc na Ser ili Thr.
# ''N-glikozaminska veza'' između ''N-acetil-glukozamina'' (GlcNAc) i amidnog dušika ''asparagina'' (Asn). Prisutna je u ''kreatan sulfatu I'' (KS I).

=== Produljenje lanca ===
Sljedeći koraci u biosintezi lanca GAG, kao i sve naknadne modifikacije, odvijaju se u '''GA-u''' (Golgijevu aparatu), jer su u njemu smješteni svi potrebni enzimi. ''Nukleotidni šećeri'' i ''vrlo specifične'' ''glikozil-transferaze'' nalaze se unutar GA, te su uključeni u sintezu oligosaharidnih lanaca GAG. Visoka specifičnost glikozil-transferaza znači da djeluju po '''prncipu jedan enzim, jedna veza'''. Različite glikozil-transferaze, međusobno funkcionalno udružene, čine ''enzimske sustave'' produljivanja lanaca, koji imaju sposobnost visoke reprodukcije složenih GAG.

=== Završetak lanca ===
Do prekidanja sinteze ''oligosaharidnog'' lanca GAG dolazi jednim od dva načina:

# ''Sulfacijom'', posebice u određenim pozicijama šećera
# ''Progresijom'' rastućeg lanca GAG do membranske lokacije na kojoj započinje ''kataliza''.

=== Daljnje (naknadne) modifikacije ===
Nakon stvaranja lanca GAG nastaju brojne kemijske modifikacije, poput ''uvođenja sulfatnih skupina'' (najčešće na GalNAc) i ''epimerizacije'' GlcUA u ostatke IdUA. ''Sulfaciju'' kataliziraju ''sulfotransferaze'' i koriste se 3'-fosfoadenozin-5'-fosfosulfatom ('''PAPS''') kao donorom sulfata. Sulfotransferaze su ''visoko specifične'', što znači da kataliziraju sulfataciju u točno odreženim pozicijama šećera akceptora. ''Epimeraza'' katalizira pretvaranje glukuronila u ostatke iduronila.
[[Kategorija:Kemija]]