https://enciklopedija.cc/index.php?action=history&feed=atom&title=Moshe_ben_Rafael_AttiasMoshe ben Rafael Attias - Povijest promjena2026-09-02T01:10:46ZPovijest promjena ove stranice na wikijuMediaWiki 1.42.3https://enciklopedija.cc/index.php?title=Moshe_ben_Rafael_Attias&diff=346379&oldid=prevWikiSysop: Bot: Automatski unos stranica2021-11-25T01:07:24Z<p>Bot: Automatski unos stranica</p>
<p><b>Nova stranica</b></p><div><!--'''Moshe ben Rafael Attias'''-->{| class="infobox vcard" style="font-size:90%; width:21em; text-align:left;"<br />
<tr><th style="text-align:center; font-size:120%;" class="fn n org" colspan="2">Moshe ben Rafael Attias <br/> משה בן רפאל אטיאס<br />
<tr><td style="text-align:center;" colspan="2">[[Datoteka:Moshe ben Rafael Atthias.jpg|250px|Moshe ben Rafael Attias]]</td></tr><br />
<tr><td style="text-align:center;" colspan="2">''Moshe ben Rafael Attias''<hr /></td></tr><br />
|- <br />
!<br />
<tr><th>Rođen</th><td>[[Sarajevo]], [[1845.]]<sup></sup></td></tr><br />
<tr><th>Umro</th><td>[[Sarajevo]], [[1916.]]<sup></sup></td></tr><br />
<tr><th>Zanimanje</th><td>Historiograf, pjesnik, prevoditelj, financijski savjetnik<sup> </sup></td></tr><br />
<tr><th>Vjeroispovijest</th><td>[[judaizam]] <sup> </sup></td></tr><br />
|}<br />
<br />
'''Moshe ben Rafael Attias''' ([[Hebrejski jezik|hebr.]]: משה בן רפאל אטיאס) (poznat kao '''Zeki-Effendi''' i '''Moshe Rafaelović''' ([[Sarajevo]], [[1845.]] – [[Sarajevo]], [[1916.]]), bosanskohercegovački historiograf, pjesnik, prevoditelj, financijski savjetnik i erudita [[Židovi Bosne i Hercegovine|židovskog]] podrijetla, koji se bavio proučavanjem islama, perzijske književnosti, ali i židovske povijesti [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]].<ref name=FW>Stephen Schwartz, [http://forward.com/articles/7912/balkan-dreams-modern-realities-sarajevo-center/ Balkan Dreams, Modern Realities; Sarajevo, Center of Sephardism], ''Forward.com'', 15 August 2003</ref> <br />
<br />
==Životopis==<br />
Moshe ben Rafael Attias je rođen 1845. godine u istaknutoj židovskoj obitelji u [[Sarajevo|Sarajevu]], koja je stoljećima bilo dom velikoj [[Sefardi|sefardskoj]] zajednici. Obrazovan je u osmanskoj školi, gdje je studirao po islamskom planu i programu sa pretežno muslimanskim učenicima. Potom je Attias otišao u [[Istanbul]], gdje je studirao islamsku kulturu i religiju, gdje je postao opčinjen poezijom perzijskog pjesnika Sadija Shirazija. Attias je ponio naslov ''Effendi'', učenjak islama, što je iz vidljivo iz latiničkog natpisa na njegovoj grobu. Posljednjih godina bio je poznat kao Zeki-Effendi (Pametni učenjak).<ref name=FW/> <br />
[[Datoteka:Moshe ben Rafael Attias grob.jpg|thumb|250px|lijevo|Grob Moshe ben Rafaela Attiasa na sarajevskom Židovskom groblju]]<br />
Nakon školovanja Atthias se vraća u Sarajevo gdje započinje raditi u [[Osmansko Carstvo|osmanskim]] institucijama za prikupljanje poreza. Kada je [[Austro-Ugarska]] okupirala Bosnu i Hercegovinu 1878. godine, Moshe ben Rafael Attias je postao glavni poreski činovnik za Bosnu i Hercegovinu, stručnjak i financijski savjetnik, istovremeno i glavni prevodilac za [[turski jezik]]. Bio je također blagajnik u židovskom društvu [[La Benevolencija]].<ref name=FW/><ref>[http://www.proyectos.cchs.csic.es/sefardiweb/node/2840 Sefardiweb]</ref><br />
<br />
Govorio je osam jezika, a kada su bili neki židovski blagdani, on se oblačio svečano. No, njegova odjeća nije bila židovska, oblačio se "muslimanski" sa anterijama, sa brojanicom u rukama.<ref>[http://ba.n1info.com/Vijesti/a312141/Znate-li-ko-je-Zeki-efendi.html Znate li ko je Zeki-efendi]</ref> Na sebe je preuzeo obavezu da prikupi i prenese priče o židovskoj prošlosti u Sarajevu. Prikupio je molitve i poeme pretežno na ladino jeziku (judeo-španski jezik). Jedna od priča koju je zapisao je i priča o Sarajevskom purimu, koja svjedoči o stoljetnoj multietničkoj i multireligijskoj toleranciji u Bosni i Hercegovini. <br />
<br />
Godine 1908. njegov glas zabilježio je Julius Subak na svom putovanju u Sarajevo s Abrahamom A. Capónom. Ovaj zapis se čuva u [[Beč]]kom fonogramu, zajedno sa snimkom jedne njegove pjesme iz 1907. godine. Godine 1911. Atthias obišao je Balkan zajedno s poznatim španjolskim učenjakom sefardske balade, don Manuel Manrique de Lara, snimajući usmene priče iz sefardske kulture Bosne i Hercegovine, [[Srbija|Srbije]] i [[Kosovo|Kosova]].<br />
<br />
Umro je u Sarajevu, 1916. godine, sahranjen je na [[Židovsko groblje u Sarajevu|Židovskom groblju]] u tom gradu. Njegov nadgrobni spomenik sadrži natpise u tri pisma: latinskom, hebrejskom i arapskom. Njegov nadgrobni spomenik je vjerojatno jedini židovski nadgrobni spomenik na svijetu koji sadrži i [[hebrejsko pismo|hebrejsko]] i [[arapsko pismo]]. Potomci Moshe ben Rafaela Attiasa, prema istraživanjima, nisu preživjeli [[Holokaust|holokaust]].<br />
<br />
==Sarajevski purim==<br />
Tokom 1819. godine, paša tadašnje Bosne, Ruždi-paša zatvorio je i zaprijetio ubistvima nekolicini Židova, sve dok Jevrejska zajednica nije platila veliki iznos novca za otkupninu. Noć prije nego je planirano da budu ubijeni, predstavnik Židovske zajednice obišao je grad i zamolio istaknutije [[Bošnjaci|Bošnjake]] da urade šta god mogu kako bi se zaustavila pogubljenja. Sljedećeg jutra, okupilo se nekoliko tisuća Bošnjaka, ispred vrata pašine rezidencije. S obzirom na to da je paša planirao pogubiti zatvorenike u zoru, na jutarnjoj molitivni, ljuti građani Sarajeva, njih oko 3.000, provalilo je u pašinu palaču i oslobodilo zatvorenike.<br />
<br />
Nisu se na tome zaustavili, nego je 249 visoko pozicioniranih Bošnjaka potpisalo pismo i poslalo sultanu [[Mahmud II.|Mahmudu II.]], zahtijevajući od njega da smijeni i zamijeni Ruždi-pašu. Sultan Mahmud II. je poslušao i smijenio Ruždi-pašu. Nekoliko desetljeća kasnije, priča o Sarajevskom purimu već je bila skoro zaboravljena, sve dok je Moshe ben Rafael Attias nije zapisao.<ref>Radio Sarajevo, [https://www.radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/zivot-zekija-effendija-simbol-je-visestoljetne-saradnje-jevreja-i-muslimana-u-bosni/305523]</ref><br />
<br />
==Djela==<br />
Moshe ben Rafael Attias je pisao standardnim kastiljskim [[Španjolski jezik|španjolskim jezikom]], ladinom koji sarajevski Židovi obično koriste.<ref name=FW/> Pjesnik Abraham Aaron Capón zamolio ga je da napiše povijest bosanskih Židova. Moshe ben Rafael Attias je objavio u sarajevskom Ladino časopisu ''La Alborada'' pod nazivom ''"El Amante de la Luz"'' ("ljubitelj svjetlosti"), koja predstavlja referencu na njegov iluministički pristup historiografiji. Potom je 1901. objavio ''"La historia de los judiós de Bosna"'' (Povijest bosanskih Židova), ili ''"Konsezos de nuestros viezos"''.<ref name=Sefardiweb>[http://www.proyectos.cchs.csic.es/sefardiweb/node/45 Sefardiweb]</ref> Njegovo najpoznatije historiografsko djelo odnosi se na rabina Mošea Danona, ''"Rabin Stoca"''.<ref>Centre for Islamic Pluralism, [http://www.islamicpluralism.de/Articles/42.aspx Gedenken an Muhamed Nezirović]</ref><br />
<br />
== Izvori ==<br />
{{izvori|2}}<br />
<br />
== Vanjske poveznice ==<br />
* [https://www.radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/zivot-zekija-effendija-simbol-je-visestoljetne-saradnje-jevreja-i-muslimana-u-bosni/305523 Moshe ben Rafael Atthias] <br />
<br />
{{GLAVNIRASPORED:Atthias, Moshe ben Rafael}}<br />
[[Kategorija:Životopisi, Sarajevo]]<br />
[[Kategorija:Židovi u Bosni i Hercegovini]]</div>WikiSysop