Suradnik10: Zamjena teksta - '{{WProjekti↵\|commons(.)\=(.)↵\|commonshr(.)\=(.)↵\|commonscat(.)\=(.)↵\|commonscathr(.)\=(.)↵\|wikivrste(.)\=(.)↵\|wikivrstehr(.)\=(.)↵\|wikizvor(.)\=(.)↵\|wikizvor_autor(.)\=(.)↵\|wječnik(.)\=(.)↵\|wikiknjige(.)\=(.)↵\|wikicitat(.)\=(.)↵}}' u ''

2026-03-12T17:25:56Z

Zamjena teksta - '{{WProjekti↵\|commons(.*)\=(.*)↵\|commonshr(.*)\=(.*)↵\|commonscat(.*)\=(.*)↵\|commonscathr(.*)\=(.*)↵\|wikivrste(.*)\=(.*)↵\|wikivrstehr(.*)\=(.*)↵\|wikizvor(.*)\=(.*)↵\|wikizvor_autor(.*)\=(.*)↵\|wječnik(.*)\=(.*)↵\|wikiknjige(.*)\=(.*)↵\|wikicitat(.*)\=(.*)↵}}' u ''

@@ Redak 389: / Redak 389: @@
 * [http://www.madripedia.es Madripedia]
 === Ostali projekti ===
-{{WProjekti
 {{Europski gradovi kulture}}

WikiSysop: Zamjena teksta - '' u ''

2025-05-29T11:02:57Z

Zamjena teksta - '' u ''

←Starija inačica		Inačica od 29. svibanj 2025. u 11:02
Redak 1:		Redak 1:
	~~<!--'''Madrid'''-->~~{{Infookvir naselje		{{Infookvir naselje
	\| ime =Madrid		\| ime =Madrid
	\| ime_genitiv =Madrida		\| ime_genitiv =Madrida

Suradnik10: Zamjena teksta - '{{Naselje' u '{{Infookvir naselje'

2025-04-04T11:35:16Z

Zamjena teksta - '{{Naselje' u '{{Infookvir naselje'

←Starija inačica		Inačica od 4. travanj 2025. u 11:35
Redak 1:		Redak 1:
	<!--'''Madrid'''-->{{~~Naselje~~		<!--'''Madrid'''-->{{Infookvir naselje
	\| ime =Madrid		\| ime =Madrid
	\| ime_genitiv =Madrida		\| ime_genitiv =Madrida

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-12-21T02:32:29Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

{{Naselje
| ime =Madrid
| ime_genitiv =Madrida
| izvorno_ime =
| translit_jezik1 =
| translit_jezik1_vrsta =
| translit_jezik1_info =
| translit_jezik1_vrsta1 =
| translit_jezik1_info1 =
| translit_jezik1_vrsta2 =
| translit_jezik1_info2 =
| translit_jezik1_vrsta3 =
| translit_jezik1_info3 =
| translit_jezik1_vrsta4 =
| translit_jezik1_info4 =
| translit_jezik1_vrsta5 =
| translit_jezik1_info5 =
| translit_jezik1_vrsta6 =
| translit_jezik1_info6 =

| slika_panorama =CollageMadrid.jpg
| veličina_slike =300px
| opis_slike =Madrid

| slika_zastava =Bandera de la ciudad de Madrid.svg
| slika_zastava_veličina =150px
| slika_pečat =
| slika_pečat_veličina =
| slika_grb =Escudo de Madrid.svg
| slika_grb_veličina =80px
| slika_amblem_prazno =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis =

| slika_karta =España - Comunidad de Madrid - Madrid - Madrid.png
| veličina_karte =
| opis_karte =Položaj Madrida u Španjolskoj i autonomnoj zajednici Madrid
| slika_karta1 =
| veličina_karte1 =
| opis_karte1 =

| slika_lokacijska_karta_država =

| nadimak =
| geslo =''De Madrid al Cielo'' ([[Španjolski jezik|španj.]] "Iz Madrida u nebo")

| širina-stupnjevi =40
| širina-minute =23
| širina-oznaka =N
| dužina-stupnjevi =3
| dužina-minute =43
| dužina-oznaka =W

| lokacija_ime =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info =[[Datoteka:Flag of Spain.svg|20px]] [[Španjolska]]
| lokacija1_ime =[[Španjolske autonomne zajednice|Autonomna zajednica]]
| lokacija1_info =[[Datoteka:Flag of the Community of Madrid.svg|20px]] [[Zajednica Madrida]]
| lokacija2_ime =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime =Osnivanje
| utemeljenje_datum =[[9. stoljeće]].
| utemeljenje1_ime =
| utemeljenje1_datum =
| utemeljenje2_ime =
| utemeljenje2_datum =
| utemeljenje3_ime =
| utemeljenje3_datum =
| osnivač =
| nazvan_po =

| dijelovi =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe =Gradonačelnik
| ime_vođe =Manuela Carmena (Ahora Madrid)
| stranka_vođe =
| titula_vođe1 =
| ime_vođe1 =
| titula_vođe2 =
| ime_vođe2 =
| titula_vođe3 =
| ime_vođe3 =
| titula_vođe4 =
| ime_vođe4 =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna =607 km²
| površina_kopna =
| površina_vode =
| postotak_vode =
| površina_uža =
| površina_šira =
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1 =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2 =
| visina =667 m
| visina_izvor =
| visina_max =
| visina_min =

| stanovništvo_godina =2005.
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =3.228.359
| stanovništvo_gustoća =5.198 stanovnika/km²
| stanovništvo_uže =
| stanovništvo_uže_gustoća =
| stanovništvo_šire =5.561.748
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime =
| stanovništvo_prazno1 =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime =
| stanovništvo_prazno2 =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona =Srednjeeuropsko vrijeme
| utc_pomak =+1
| vremenska_zona_DST =Srednjeeuropsko ljetno vrijeme
| utc_pomak_DST =+2
| poštanski_broj =280xx
| pozivni_broj =+34 91
| gradovi_prijatelji =

| prazno_ime =
| prazno_info =
| prazno1_ime =
| prazno1_info =
| prazno2_ime =
| prazno2_info =
| prazno3_ime =
| prazno3_info =
| prazno4_ime =
| prazno4_info =
| prazno5_ime =
| prazno5_info =
| prazno6_ime =
| prazno6_info =

| web_stranica =[http://www.munimadrid.es/ munimadrid.es]

| bilješke =

}}

{{dz|[[Madrid (razdvojba)|Madrid]]}}
[[Datoteka:El oso y el madroño de la Puerta del Sol, Madrid.jpg|mini|200px|desno|Gradski simbol:El oso y el madroño (hrv. - medvjed i planika)]]
'''Madrid''' je [[glavni grad]] [[Španjolska|Španjolske]] od [[1561.]] Grad Madrid ima 3.228.359 stanovnika po popisu stanovništva iz 2005. godine, dok istoimena regija ima 5.561.748 stanovnika.

== Zemljopisni položaj ==
Madrid je smješten u središtu Španjolske, na koordinatama 40°23'N, 3°43'W, na 667 m [[Nadmorska visina|nadmorske visine]].

== Povijest ==
=== Osnivanje ===
Prvo naselje na području današnjeg Madrida osniva [[Arapi|arapski]] emir [[Muhamed I.]], u drugoj polovici [[9. stoljeće|9. stoljeća]] (između 860. i 880. godine), podižući gradinu vojnog te vjerskog karaktera, tzv. '''''ribat''''', na lijevoj obali rijeke Manzanares, na mjestu gdje se danas nalazi kraljevska palača. Uskoro postaje poznata pod imenom '''''Mayrit''''' ( '''''Magerit''''' - u kasteljiziranoj formi). Dakle, Madrid se rodio kao '''''ribat''''', tj. zajednica vojnog, ali i vjerskog karaktera, gdje su se muslimanski borci pripremali za '''''[[džihad]]''''', sveti rat.

=== Rekonkvista ===
[[Alfons VI. Hrabri]] (''Alfonso VI''), kralj [[Kastilja|Kastilje]] i [[Kraljevina León|Leóna]], godine [[1079.]] sa sjevera pokreće ofenzivu, kojoj je cilj zauzimanje [[Toledo|Toleda]], gdje mu se na putu nalazio ''Mayrit''. Godine [[1083.]] Madrid konačno pada u ruke kršćana i biva naseljen pukom sa sjevera [[Pirinejski poluotok|poluotoka]].

=== Madrid Habsburgovaca i Burbona ===
Veći značaj Madrida počeo je u srednjem vijeku, 1561 g., kada ga je kralj [[Filip II., kralj Španjolske|Filip II.]] (''Felipe II.'') proglasio prijestolnicom Kraljevine Kastilje i Leona, te iz [[Toledo|Toleda]], dotadašnje prijestolnice, u njega seli svoj dvor. Jedino se u intervalu između [[1601.]] g. i [[1606.]] godne sjedište Španjolske seli u [[Valladolid]].

U vrijeme tzv. modernog doba od XVI. do XVII. st. Madrid se konsolidira kao prijestolnica nove države, Španjolske. Iza smrti [[Karlo II., kralj Španjolske|Karla II.]] (''Carlos II''), posljednjeg kralja iz [[Habsburgovci|habsburške]] dinastije na španjolskom dvoru, dolaze na vlast francuski [[Burbonci]] (''los Borbones'' ) u veljači [[1701.]] godine.

Prvi vladar iz dinastije [[Burbonci|Burbonaca]] je [[Filip V., kralj Španjolske|Filip V.]] (''Felipe V''), unuk [[Luj IV, kralj Francuske|Luja XIV]].

Za vrijema vladanja [[Karlo III., kralj Španjolske|Karla III.]] (''Carlos III'') napravljeno je puno na pretvorbi Madrida u svjetsku prijestolnicu, uvodeći javnu rasvjetu, urbanizirajući ga sa prostranim trgovima s vodoskocima te raskošnim palačama okolo njih.

=== Građanski rat ===
[[Španjolski građanski rat]] počinje u noći [[17. lipnja]] [[1936.]] kada i do Madrida stižu prve vijesti o pobuni vojske kojoj je na čelu general [[Francisco Franco]], inicirane u španjolskom protektoratu u [[Maroko|Maroku]]. Pobunjenicima je cilj bio ući u grad i srušiti vladu Španjolske "druge" republike. Madrid se pretvorio u tadašnju svjetsku scenu na kojoj se odigravala bitka između fašizma i slobode. I na jednu i na drugu stranu stizala je pomoć u materijalu i ljudstvu iz cijelog svijeta. [[28. ožujka]] [[1939.]] godine trupe generala Franca zauzele su grad dok za to vrijeme tisuće Madriđana bježe prema lukama i preko njih odlaze u druge zemlje, spašavajući tako goli život.

=== Novi Madrid ===
U poratno vrijeme grad se obnavlja od teških razaranja. Nakon mračnih 50-ih godina XX. stoljeća, dolazi vrijeme nepovratnog napretka u razmišljanju, modernizaciji industrije i prometnog povezivanja zemlje u kojoj najbitnije mjesto zauzima, dakako, Madrid. Doživljava demografsku eksploziju. Stotine tisuća ljudi se seli iz sela u grad.

Nakon [[Francisco Franco|Francove]] smrti [[1975.]] godine i dolaska na vlast kralja Ivana Karla I. (''[[Juan Carlos I.]]''), dolazi do uspostave demokratskog poretka. [[Ustav]]om iz [[1978.]] godine Madrid je potvrđen glavnim gradom Španjolske.

Godine [[1979.]], po prvi put demokratskim putem, dolazi na funkciju gradonačelnika, socijalist, [[Enrique Tierno Galván]].

== Administracija i politika ==
Gradom upravlja gradsko poglavarstvo (španj. Ayuntamiento) čiji se predstavnici biraju svake četiri godine općim pravom glasa svih građana starijih od osamnaest godina.

Gradskom poglavarstvu je na čelu gradonačelnik.

Nakon lokalnih izbora u svibnju 2007 godine ponovno je izabran na to, među Madriđanima izuzetno poštovano, mjesto [[Alberto Ruiz-Gallardón]], kojeg neki več vide kao nasljednika [[Mariano Rajoy|Mariana Rajoya]] (Rajoy - hrv. Rahoj) predsjednika najjače španjolske oporbene stranke [[Partido Popular]] (hrv. Narodna stranka).

== Ekonomija ==
Madrid je poznat kao "lokomotiva" Španjolske. Jedan je od najvećih europskih ekonomskih centara i najveći u Španjolskoj.

== Promet ==
[[Datoteka:Madrid-metro-2.jpg|250px|mini|Moderni vlak podzemne željeznice serije 8000]]
Madridski je javni prijevoz jedan od najučinkovitijih na svijetu. Sastoji se od mreže metroa, prigradskih željeznica (španj. ''Cercanias'') i gradskih autobusa.

Glavna madridška zračna luka je [[Zračna luka Madrid-Barajas]], smještena 12 km sjeveroistočno od centra grada. Madrid ima i manju zračnu luku, [[Zračna luka Madrid-Cuatro Vientos]], koja služi za vojno-civilne svrhe.

== Demografija ==
{| border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="float:left; margin:0 1em 0 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse; font-size: 95%;" ! colspan=4 align = center | '''Evolucion 1897 - 2005'''
|- align=center
|'''''Godina'''''
|'''''Grad'''''
|'''''Regija'''''
|'''''Postotak'''''
|- align=right
|1897
|542.739
|730.807
|74,27
|- align=right
|1900
|575.675
|773.011
|74,47
|- align=right
|1910
|614.322
|831.254
|73,90
|- align=right
|1920
|823.711
|1.048.908
|78,53
|- align=right
|1930
|1.041.767
|1.290.445
|80,73
|- align=right
|1940
|1.322.835
|1.574.134
|84.04
|- align=right
|1950
|1.553.338
|1.823.418
|85,19
|- align=right
|1960
|2.177.123
|2.510.217
|86,73
|- align=right
|1965
|2.793.510
|3.278.068
|85,22
|- align=right
|1970
|3.120.941
|3.761.348
|82,97
|- align=right
|1975
|3.228.057
|4.319.904
|74,73
|- align=right
|1981
|3.158.818
|4.686.895
|67,40
|- align=right
|1986
|3.058.812
|4.780.572
|63,98
|- align=right
|1991
|3.010.492
|4.647.555
|64,78
|- align=right
|1996
|2.866.850
|5.022.289
|57,08
|- align=right
|2001
|2.938.723
|5.423.384
|54,19
|- align=right
|2004
|3.099.834
|5.804.829
|53,40
|- align=right
|2005
|3.155.359
|5.964.143
|52,90
|}

== Kultura i sport ==
=== Kultura ===
* Kazališta
* Galerije
==== Muzeji ====
[[Datoteka:MuseoPradoMadrid.JPG|mini|260px|Muzej [[Prado]]]]

U Madridu se nalazi mnoštvo muzeja među kojima najznačajnije mjesto zauzima [[Prado|muzej Prado]] koji čuva jednu od najvećih [[pinakoteka]] na svijetu.

** ''[[Prado|Museo Nacional del Prado]]''
** ''Museo Tyssen-Bornemisza''
** [[Museo Reina Sofía|Nacionalni muzej kraljice Sofije]] (''Museo Nacional Reina Sofía'')
** Nacionalni arheološki muzej (''Museo Arqueológico Nacional'')

=== Šport ===
* Košarka
** [[Real Madrid Baloncesto]]
* Nogomet
** [[Real Madrid]]
** [[Atletico Madrid]]
** [[Getafe C.F.]]
** [[Rayo Vallecano]]
* Rukomet
* Vaterpolo
* Odbojka

== Obrazovanje ==

=== Fakulteti ===

== Znamenitosti ==
[[Datoteka:Felipe III - Casa de la Panadería - Plaza Mayor de Madrid - 01.jpg|257px|mini|Glavni gradski trg "Plaza Mayor"]]
* Muzej [[Prado]]
* La puerta del Sol
* La Plaza de Oriente
* La Plaza Mayor
* La Plaza de España
* La Plaza de Colón
* El Paseo del Prado
* La Plaza de Santa Ana
* Wanda Metropolitano
* Santiago Bernabeu

== Gradovi prijatelji ==

{| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:0 1em 0 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|{{ZD|P|PAR}} [[Asunción]], [[Paragvaj]]||{{ZD|N|NJE}} [[Berlin]], [[Njemačka]]
|-
|{{ZD|K|KOL}} [[Bogotá]], [[Kolumbija]]||{{ZD|M|MAĐ}} [[Budimpešta]], [[Mađarska]]
|-
|{{ZD|A|ARG}} [[Buenos Aires]], [[Argentina]]||{{ZD|B|BEL}} [[Bruxelles]], [[Belgija]]
|-
|{{ZD|F|FRA}} [[Bordeaux]], [[Francuska]]||{{ZD|V|VEN}} [[Caracas]], [[Venezuela]]
|-
|{{ZD|G|GUA}} [[Guatemala (grad)|Guatemala]], [[Guatemala]]||{{ZD|K|KUB}} [[Havana]], [[Kuba]]
|-
|{{ZD|B|BOL}} [[La Paz]], [[Bolivija]]||{{ZD|P|PER}} [[Lima]], [[Peru]]
|-
|{{ZD|P|POR}} [[Lisabon]], [[Portugal]]||{{ZD|N|NIK}} [[Managua]], [[Nikaragva]]
|-
|{{ZD|F|FIL}} [[Manila]], [[Filipini]]||{{ZD|M|MEX}} [[Mexico City]], [[Meksiko]]
|-
|{{ZD|U|URU}} [[Montevideo]], [[Urugvaj]]||{{ZD|R|RUS}} [[Moskva]], [[Rusija]]
|-
|{{ZD|M|MAU}} [[Nouakchott]], [[Mauretanija]]||{{ZD|S|SAD}} [[New York]], [[SAD]]
|-
|{{ZD|P|PAN}} [[Panama (grad)|Panama]], [[Panama]]||{{ZD|F|FRA}} [[Pariz]], [[Francuska]]
|-
|{{ZD|K|KIN}} [[Peking]], [[Kina]]||{{ZD|Č|ČEŠ}} [[Prag]], [[Češka]]
|-
|{{ZD|E|EKV}} [[Quito]], [[Ekvador]]||{{ZD|M|MAR}} [[Rabat]], [[Maroko]]
|-
|{{ZD|B|BRA}} [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]]||{{ZD|I|ITA}} [[Rim]], [[Italija]]
|-
|{{ZD|K|KOS}} [[San José]], [[Kostarika]]||{{ZD|P|PUE}} [[San Juan, Portoriko|San Juan]], [[Portoriko]]
|-
|{{ZD|S|SAL}} [[San Salvador]], [[Salvador]]||{{ZD|Č|ČIL}} [[Santiago de Chile]], [[Čile]]
|-
|{{ZD|D|DOM}} [[Santo Domingo]], [[Dominikanska Republika|Dominikanska R.]]||{{ZD|B|BIH}} [[Sarajevo]], [[BIH]]
|-
|{{ZD|H|HON}} [[Tegucigalpa]], [[Honduras]]||{{ZD|P|POLJ}} [[Varšava]], [[Poljska]]
|}

== Povezani članci ==
*[[Napadi u Madridu 11. ožujka 2004.]]

== Vanjske poveznice ==
* [http://www.munimadrid.es/Principal/ciudad/turismo/turismo/10_2.html Stranica Gradskog poglavarstva - Javni prijevoz]
* [http://www.webmadrid.com Digitalni vodič]
* [http://www.madripedia.es Madripedia]
=== Ostali projekti ===
{{WProjekti
|commons = Madrid
|commonshr = Madrid
|commonscat =
|commonscathr =
|wikivrste =
|wikivrstehr =
|wikizvor =
|wikizvor_autor =
|wječnik =
|wikiknjige =
|wikicitat =
}}

{{Europski gradovi kulture}}
{{Svjetska prijestolnica knjige}}

[[Kategorija:Glavni gradovi u Europi]]
[[Kategorija:Gradovi u Španjolskoj]]
[[Kategorija:Madrid]]

Madrid - Povijest promjena

WikiSysop: Zamjena teksta - '' u ''

Suradnik10: Zamjena teksta - '{{Naselje' u '{{Infookvir naselje'

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica