WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-10-25T22:13:29Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

{{Okvir bivše zemlje svijeta
|ime=Judikat Arboreja
|hr_ime=Judikat Arboreja
|izvorno_ime=Giudicato di Arborea <br> Rennu de Arbaree
|genitiv = Judikata Arboreje
|kontinent = Europa
|regija =
|status =
|era =
|godina_start = 1000.
|godina_kraj = 1420.
|himna =
|datum_start = oko [[1000.]]
|datum_kraj = [[17. kolovoza]] [[1420.]]
|događaj_start =
|događaj_kraj =
|p1 =
|flag_p1 =
|p2 =
|flag_p2 =
|p3 =
|flag_p3 =
|p4 =
|flag_p4 =
|p5 =
|flag_p5 =
|s2 =
|flag_s2 =
|s1 =
|flag_s1 =
|s3 =
|flag_s3 =
|zastava = Flag of the Giudicato of Arborea.svg
|zastava_i =
|grb = Albero Eradicato del Giudicato di Arborea.svg
|grb_i =
|mapa = Giudicati sardi 1.svg
|mapa_opis = Sardinijski judikati oko 1015. - 1016.
|jezik= [[sardinski jezici|sardinijski]], [[latinski]]
|vjera = [[Katoličanstvo u Judikatu Arboreji|katoličanstvo]]
|glavni_grad = [[Tharros]] do 1070.<br> [[Oristano]] do 1410.<br>Sassari do 1420.
|vlada_tip = [[izborna monarhija]], poslije nasljedna, čak i po ženskoj crti (1720.-1848.)
|titula_vođa = [[Judikat|Sudac]]
|vođa1 =
|godina_vođa1 =
|vođa2 =
|godina_vođa2 =
|legislatura =
|dom1 =
|dom2 =
|događaj1 =
|datum_događaj1 =
|događaj2 =
|datum_događaj2 =
|događaj3 =
|datum_događaj3 =
|događaj4 =
|datum_događaj4 =
|valuta = aragonska<br>od 1410. i ''minuti e patacchine'' Vilima III. Narbonskog
}}

'''Judikat Arboreja''' (sard. ''rennu de Arbaree'') je povijesna država koja je obuhvaćala [[otok]] [[Sardinija|Sardiniju]]. Sjedište [[judikat]]a (tal. giudicato, lat. giudicatus, sard. judicadu, logu ili rennu) se nalazilo na otoku Sardiniji. Državom su upravljali [[suci u Arboreji|suci]] ( tal. giudice, lat. iudices ili judikes, sard. judike ). Judikat se dijelio na 14 kuratorija. Kuratorije su imali Barbagia di Austis, Barbagia di Belvì, Barbagia di Ollolai, Barigadu, Bonorzuli, Campidano Maggiore, Campidano di Milis, Campidano di Simaxis, Guilcer, Mandrolisai, Marmilla, Montis, Usellus i Valenza. [[Datoteka:Giudicato di Arborea 2.svg|mini|lijevo|100px|Kuratoriji u Judikatu Arboreji]]. [[Zakonik]] ovih judikata zvao se [[Carta de Logu]], a važnu pravnu snagu imali su municipalni statuti [[condaghe]]. Upravni jezik je u prošlosti bio bizantski grčki dok su otokom vladali Bizantinci, ali je brzo ispao iz uporabe nakon raspada bizantskih posjeda na Zapadu. Zamijenili su ga latinski koji je dugo bio jezik domorodačkog stanovništva, a koji se razvio u sardinijski jezik koji je postao i službeni.

Od prvih desetljeća suočavala se s napadima. 1015. i 1016. snage [[Taifa Denija]] iz [[Al-Andalus|muslimanske Španjolske]] napala je Sardiniju i pokušala uspostaviti vlast, ali je odbijena. Uslijedile su [[pisansko - genovske ekspedicije na Sardiniju|pisansko - genovske ekspedicije]] pod [[papa|papinim]] odobrenjem. Suvremeni povjesničari te napade kvalificiraju kao protokrižarskim ratovima.<ref>Tyerman, Christopher (2006.), God's War: A New History of the Crusades, London: Penguin Books., str. 55.</ref>
Često je [[sardinijsko - katalonski rat|ratovala]]<ref>Massimo Guidetti, Storia del Mediterraneo nell'antichità: 9.-1. secolo a.C, str.22</ref> sa susjedima nakon [[aragonsko osvajanje Sardinije|aragonskog osvajanja]]. U jednom je razdoblju nakon velikih pobjeda Judikata Arboreje gotovo cijeli otok bio arborejski, a [[Kraljevina Sardinija]] nekoliko puta se svela samo na gradove [[Cagliari]] na krajnjem jugu otoka i [[Alghero]] na krajnjem sjeverozapadu otoka. Utrnućem Judikata 1448. i padom posljednje dorijske utvrde ''Castelgenovese'' ([[Castelsardo]]) koji je uskoro promijenio ime u ''Castelaragonese'', cijeli je otok došao pod Kraljevinu Sardiniju. Gašenjem arborejske vlasti u središnjem zapadnom dijelu otoka uspostavljen je [[Markizat Oristano]] [[1410.]] godine.
{|
[[Datoteka:Sardinia 1324.png|mini|150px|Politički zemljovid Sardinije 1324. Narančasto - [[Kraljevina Sardinija]]. Ljubičasto - [[Malaspina]]. Žuto - [[Doria]]. Plavo - Judikat Arboreja ]] [[Datoteka:Kingdom of Sardinia 1368-1388 -- 1392-1409.png|mini|150px|Politički zemljovid Sardinije 1368. - 1388. i 1395. - 1409. Plavo - Judikat Arboreja Narančasto - [[Kraljevina Sardinija]] ]]
|}

== Vidi ==
* [[Markizat Oristano]]
* [[De Serra Bas]]
* [[Arborijska zastava]]
* [[Kruna kraljevine (Sardinija)]] (Corona de Logu)

== Bibliografija ==

* AA. VV., Giudicato d'Arborea e Marchesato di Oristano vn, Oristano, S'Alvure, 2000.
* Gian Giacomo Ortu, La Sardegna dei giudici, Nuoro, Edizioni Il Maestrale, 2005, {{ISBN|88-89801-02-6}}.
* Alberto Boscolo, La Sardegna dei giudicati, Cagliari, Edizioni della Torre, 1979, ISBN non esistente.
* Arrigo Solmi, Studi storici sulle istituzioni della Sardegna nel Medioevo, a cura di Maria Eugenia Cadeddu, Nuoro, Ilisso, 2001, {{ISBN|88-87825-28-9}}.
* Raimondo Carta Raspi, Mariano IV d'Arborea, Oristano, S'Alvure, 2001.
* Raimondo Carta Raspi, Ugone III d'Arborea, Oristano, S'alvure, 1982.
* Francesco Cesare Casula, Breve storia di Sardegna, Sassari, Carlo Delfino Editore, 1994, {{ISBN|88-7138-065-7}}.
* Franco Cuccu, La città dei Giudici, Oristano, S'Alvure, 1996.
* Pasquale Tola, Codice diplomatico della Sardegna, Sassari, Carlo Delfino Editore, 1985, ISBN non esistente.
* Enrico Besta, La Sardegna medioevale, Palermo, Reber, 1908, ISBN non esistente.
* Francesco Cesare Casula, Profilo storico della Sardegna catalano-aragonese, Cagliari, Edizioni della Torre, 1982, ISBN non esistente.
* Francesco Loddo Canepa, Ricerche e osservazioni sul feudalesimo sardo della dominazione aragonese, Cagliari, Tipografia Giovanni Ledda, 1921, ISBN non esistente.
* Guglielmo Stefani, Dizionario generale geografico-statistico degli stati sardi, Sassari, Carlo Delfino Editore, 1990, {{ISBN|88-7138-010-X}}.
* Alberto Boscolo, I Parlamenti di Alfonso il Magnanimo, Milano, Giuffre, 1953, ISBN non esistente.
* Giuseppe Manno, Storia moderna della Sardegna dall'anno 1773 al 1799, Torino, Fratelli Favale, 1825, ISBN non esistente.
* John Day, Bruno Anatra; Lucetta Scaraffia, 10: La Sardegna medioevale e moderna, Torino, UTET, 1984, {{ISBN|88-02-03906-2}}.
* Bruno Anatra, A. Mattone; R. Turtas, 3: L'eta moderna: dagli aragonesi alla fine del dominio spagnolo, Milano, Jaca book, 1989, {{ISBN|88-16-40234-2}}.
* Alberto Boscolo, La politica italiana di Martino il Vecchio re d'Aragona, Padova, CEDAM, 1962, ISBN non esistente.
* Paolo Lingua, I Doria a Genova: una dinastia mancata, Genova, Fratelli Frilli, 2007, {{ISBN|978-88-7563-235-9}}.
* Bianca Pitzorno, Vita di Eleonora d'Arborea, Milano, Mondadori, 2010.

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Bivše države]]
[[Kategorija:Povijest Italije do 1815.‎]]
[[Kategorija:Sardinija]]

Judikat Arboreja - Povijest promjena

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica