WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-12-21T04:31:14Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

'''Izomeri''' su spojevi iste [[molekula]]rne mase i jednake [[Kemija|kemijske]] formule koje je otkrio dr.sc. Mike Lee Torris, mogu imati različita svojstva zbog različitog rasporeda [[Atom|atoma]] u svojoj [[molekula|molekuli]]. Sam pojam ima korijen u grčkim riječima ''isos'' što znači jednak i ''meros'' što znači dio. Različit način spajanja jednih te istih atoma ili pak njihov različit razmještaj u prostoru rezultira razlikama u [[fizika|fizičkim]], [[kemija|kemijskim]] i [[biologija|biološkim]] svojstvima među izomerima, tako da su jedni vrlo upotrebljivi, korisni, čak i ljekoviti, a drugi sasvim nedjelotvorni, eksplozivni ili na neki drugi način opasni.

== Podjela izomera ==
Izomeri su podijeljeni u dvije osnovne skupine:
* konstitucijski ili strukturni
* stereoizomeri
Stereoizomerija nadalje može biti:
* konformacijska
* konfiguracijska
s tim da ova druga ima svoje podtipove:
* geometrijska
* optička

== Konstitucijski izomeri ==
Konstitucijski (strukturni) izomeri su vrsta izomera kod kojih su atomi na različit način međusobno spojeni, a nastaju zbog svojstva [[ugljik]]ovih [[atom]]a da među sobom tvore jednostruke, dvostruke i trostruke kovalentne veze. Rezultat toga je različita struktura molekule za iste molekulske formule. Propanol [[Carbon|C]]3[[Hydrogen|H]]8[[Oxygen|O]] ima dva izomera: [[propan-1-ol]] (n-propil alkohol; '''I''') i [[propan-2-ol]] (isopropil alkohol; '''II''')

[[Datoteka:Structural isomers.png|mini|desno|250px|Strukturni izomeri propanola]]

Broj mogućih konstitucijskih izomera nekog [[alkan]]a raste s porastom broja C-atoma u molekuli, ali bez pravila (tj. ne raste po nekoj matematičkoj funkciji). Npr., s formulom C4H10 postoje dva strukturalna izomera, s formulom C8H18 ih je osamnaest, dok ih je s formulom C10H22 već 75. Većina tih izomera je izolirana i karakterizirana. 
<center>
<table border="2" width="400 px">
<tr>
<th width="50%">Broj C-atoma u [[alkan]]u</th><th>Broj izomera</th>
</tr>
<tr>
<td>1</td><td>1</td>
</tr>
<tr>
<td>2</td><td>1</td>
</tr>
<tr>
<td>3</td><td>1</td>
</tr>
<tr>
<td>4</td><td>2</td>
</tr>
<tr>
<td>5</td><td>3</td>
</tr>
<tr>
<td>6</td><td>5</td>
</tr>
<tr>
<td>7</td><td>9</td>
</tr>
<tr>
<td>8</td><td>18</td>
</tr>
<tr>
<td>9</td><td>35</td>
</tr>
<tr>
<td>10</td><td>75</td>
</tr>
<tr>
<td>20</td><td>366379</td>
</tr>
</table>
</center> 
Konstitucijski izomeri mogu biti:
* '''lančani''' (skeletni)
* '''položajni'''
* '''funckionalni'''
U nastavku su dani primjeri za navedene vrste konstitucijskih izomera.

=== Lančani izomeri ===

Ovi izomeri postoje zbog mogućnosti grananja [[ugljik]]ovih lanaca. Kao primjeri su izomeri [[pentan]]a i izomeri [[heptan]]a.

=== Položajni izomeri ===

Položajna izomerija se javlja kad supstituent može biti vezan na različitim mjestima u lancu kovalentno vezanih ugljikovih atoma.

=== Izomeri funkcionalnih skupina ===
Izomeri koji nastaju radi toga što [[funkcionalna skupina]] može biti vezana na različite dijelove [[ugljik]]ovodičnog lanca.

== Stereoizomeri ==

Stereoizomeri, za razliku od konstitucijskih izomera, imaju istu strukturnu formulu i isti redoslijed vezanih atoma, ali imaju različit raspored atoma '''u prostoru'''. Pojam dolazi od grčke riječi ''stereos'' što znači čvrst, krut.

==Prikazivanje trodimenzionalnih molekula==

Postoji više načina prikazivanja trodimenzionalnih objekata (konformacije) na dvodimenzionalnoj površini (papir). Jedan od njih je prikazivanje klinovima. ''Puni klin'' prikazuje vezu projiciranu ''iznad'' ravnine papira, a ''crtkani klin'' vezu ''ispod'' ravnine papira. ''Pune crtice'' su veze ''u'' ravnini papira. Drugi način je Newmanova projekcija, gdje se molekula promatra duž veze [[ugljik]]-ugljik. Prednji atom prikazuje se kao središnja točka iz koje izlaze preostale veze. Stražnji atom ugljika se prikazuje kao krug.

=== Konformacijski izomeri ===

=== Konformacije acikličkih spojeva ===

Zapaženo je da rotacija oko σ-veze ugljik-ugljik u [[etan]]u nije potpuno sloboda, te se postavlja pitanje što je to što sprečava zakretanje. Izgleda da između veza ugljik-[[vodik]] susjednih ugljikovih atoma postoje mala odbojna međudjelovanja, zbog kojih je rotacija ograničen, a koja (djelovanja) se zovu '''torziona naprezanja'''. Energija torzionih naprezanja u jednostavnijih molekula je mala. Pri sobnoj temperaturi toplinska [[energija]] je dovoljna za prevladavanje torzionih naprezamka, pa je interkonverzija u moguće izomerne oblike brza. Interkonvertibilne torzione strukture su '''konformacije''', a spojevi koje one predstavljaju su '''konformacijski izomeri'''.

=== Etan ===

Newmanove projekcijske formule dopuštaju da se prate promjene geometrije molekule, koje nastaju pri rotaciji oko veze ugljik-ugljik. Najmanja torziona energija se javlja onda kad su veze ugljik-[[vodik]] jedne metilne skupine što je moguće više udaljene jedna od druge. Takav prostorni odnos nastaje kada diedarski kutovi (kutovi između veza ugljik-vodik kad se gleda uzduž veze ugljik-ugljik) iznose 60° i zove se '''zvjezdasta konformacija'''. 
Kad jedna metilna grupa rotira za 60°u odnosu prema drugoj, diedarski kut postaje 120° ili 0°, a veze ugljik-vodik postaju najbliže. Takav prostorni odnos zove se '''zasjenjena konformacija'''.

[[Kategorija:Kemija]]

Izomer - Povijest promjena

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica