HNF1A - Povijest promjena

WikiSysop u (test) 11:52, 2. lipanj 2025.

2025-06-02T11:52:47Z

←Starija inačica		Inačica od 2. lipanj 2025. u 11:52
Redak 3:		Redak 3:
	[[Datoteka:HNF1A structure.png\|mini\|'''SLIKA''' 3D struktura HNF1A proteina<ref>{{Citiranje weba\|title=Protein Data Bank\|url=https://www.rcsb.org/structure/1IC8}}</ref>]]		[[Datoteka:HNF1A structure.png\|mini\|'''SLIKA''' 3D struktura HNF1A proteina<ref>{{Citiranje weba\|title=Protein Data Bank\|url=https://www.rcsb.org/structure/1IC8}}</ref>]]

	== Domene ~~proteina~~==		== Domene bjelančevine==
	HNF1A protein podijeljen je u tri funkcionalne domene: N-terminalnu domenu dimerizacije (DD), središnju DNA-vezujuću domenu (DBD) i karboksil-terminalnu transaktivacijsku domenu (TAD).<ref name=":0" /> Opisane su tri [[izoforme proteina]] (A, B, C) koje se razlikuju po duljini C-terminalnog TAD-a te su različito izražene u fetalnom i odraslom tkivu.<ref name=":1">{{Citiranje časopisa\|last=Kind\|first=L\|last2=Raasakka\|first2=A\|last3=Molnes\|first3=J\|last4=Aukrust\|first4=I\|last5=Bjørkhaug\|first5=L\|last6=Njølstad\|first6=P. R.\|last7=Arnesen\|first7=T\|date=2022\|title=Structural and biophysical characterization of transcription factor HNF-1A as a tool to study MODY3 diabetes variants\|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0021925822002435?via%3Dihub\|journal=Journal of Biological Chemistry\|volume=298(4)}}</ref> N-terminalna DD tvori snop s četiri zavojnice gdje su dvije [[Alfa-zavojnica\|α-zavojnice]] odvojene okretom i to omogućuje stvaranje homodimera. DBD uključuje dvije POU-subdomene, POU<sub>S</sub> (specifična domena) i POU<sub>H</sub> (homeodomena) te se veže za obrnutu [[Palindromska sekvenca\|palindromsku sekvencu]] 5'-GTTAATNATTAAC-3'.<ref name=":0" /> DBD dugačka 200 AK ostataka sadrži i signal nuklearne lokalizacije koji prethodi POU<sub>H</sub> domeni, osiguravajući translokaciju HNF1A u [[Stanična jezgra\|jezgru]]. HNF-1A sadrži i dugi TAD na C-terminalnom kraju, koji je uključen u aktivaciju [[Transkripcija (biologija)\|transkripcije gena]] i vjerojatno je u interakciji s brojnim transkripcijskim čimbenicima, koaktivatorima i represorima. Osim strukturnih modela za izolirane DD i DBD domene, protein HNF1A ostaje strukturno i biofizički nekarakteriziran.<ref name=":1" />		HNF1A protein podijeljen je u tri funkcionalne domene: N-terminalnu domenu dimerizacije (DD), središnju DNA-vezujuću domenu (DBD) i karboksil-terminalnu transaktivacijsku domenu (TAD).<ref name=":0" /> Opisane su tri [[izoforme proteina]] (A, B, C) koje se razlikuju po duljini C-terminalnog TAD-a te su različito izražene u fetalnom i odraslom tkivu.<ref name=":1">{{Citiranje časopisa\|last=Kind\|first=L\|last2=Raasakka\|first2=A\|last3=Molnes\|first3=J\|last4=Aukrust\|first4=I\|last5=Bjørkhaug\|first5=L\|last6=Njølstad\|first6=P. R.\|last7=Arnesen\|first7=T\|date=2022\|title=Structural and biophysical characterization of transcription factor HNF-1A as a tool to study MODY3 diabetes variants\|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0021925822002435?via%3Dihub\|journal=Journal of Biological Chemistry\|volume=298(4)}}</ref> N-terminalna DD tvori snop s četiri zavojnice gdje su dvije [[Alfa-zavojnica\|α-zavojnice]] odvojene okretom i to omogućuje stvaranje homodimera. DBD uključuje dvije POU-subdomene, POU<sub>S</sub> (specifična domena) i POU<sub>H</sub> (homeodomena) te se veže za obrnutu [[Palindromska sekvenca\|palindromsku sekvencu]] 5'-GTTAATNATTAAC-3'.<ref name=":0" /> DBD dugačka 200 AK ostataka sadrži i signal nuklearne lokalizacije koji prethodi POU<sub>H</sub> domeni, osiguravajući translokaciju HNF1A u [[Stanična jezgra\|jezgru]]. HNF-1A sadrži i dugi TAD na C-terminalnom kraju, koji je uključen u aktivaciju [[Transkripcija (biologija)\|transkripcije gena]] i vjerojatno je u interakciji s brojnim transkripcijskim čimbenicima, koaktivatorima i represorima. Osim strukturnih modela za izolirane DD i DBD domene, protein HNF1A ostaje strukturno i biofizički nekarakteriziran.<ref name=":1" />

	==Lokacija ~~proteina~~==		==Lokacija bjelančevine==
	[[Datoteka:HNF1A domains.png\|mini\|'''SLIKA''' Funkcionalne domene HNF1A proteina<ref>{{Citiranje weba\|title=Journal of Biological Chemistry\|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0021925822002435?via%3Dihub}}</ref>]]		[[Datoteka:HNF1A domains.png\|mini\|'''SLIKA''' Funkcionalne domene HNF1A proteina<ref>{{Citiranje weba\|title=Journal of Biological Chemistry\|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0021925822002435?via%3Dihub}}</ref>]]
	Protein je smješten unutarstanično. Ciljni organi su crijeva, bubreg, gušterača i jetra. HNF1A je pronađen u proksimalnim [[Enterocit\|enterocitima]], proksimalnim tubularnim stanicama, [[Hepatocit\|hepatocitima]], [[Panethova stanica\|Panethovim stanicama]], distalnim enterocitima, nediferenciranim stanicama i crijevnim vrčastim stanicama. Nije pronađen u imunološkim stanicama, a lokaliziran je u [[Nukleoplazma\|nukleoplazmi]].<ref>{{Citiranje weba\|title=The Human Protein Atlas\|url=https://www.proteinatlas.org/ENSG00000135100-HNF1A/single+cell+type}}</ref>		Protein je smješten unutarstanično. Ciljni organi su crijeva, bubreg, gušterača i jetra. HNF1A je pronađen u proksimalnim [[Enterocit\|enterocitima]], proksimalnim tubularnim stanicama, [[Hepatocit\|hepatocitima]], [[Panethova stanica\|Panethovim stanicama]], distalnim enterocitima, nediferenciranim stanicama i crijevnim vrčastim stanicama. Nije pronađen u imunološkim stanicama, a lokaliziran je u [[Nukleoplazma\|nukleoplazmi]].<ref>{{Citiranje weba\|title=The Human Protein Atlas\|url=https://www.proteinatlas.org/ENSG00000135100-HNF1A/single+cell+type}}</ref>

	== Interakcija s drugim ~~proteinima~~==		== Interakcija s drugim bjelančevinama==
	HNF1A je u protein-protein interakciji s proteinima [[CBP]], [[PCAF\|P/CAF]], [[Src-1]] i [[RAC3]]. Proteini su u ''in vivo'' i ''in vitro'' interakcijama. CBP specifično ulazi u interakciju s N-terminalnom regijom HNF1A dok su P/CAF, Src-1 i RAC3 u interakciji s C-terminalnom aktivacijskom domenom (ADI).<ref>{{Citiranje časopisa\|last=Soutoglou\|first=E\|last2=Papafotiou\|first2=G\|last3=Katrakili\|first3=N\|last4=Talianidis\|first4=I\|date=2000\|title=Transcriptional activation by hepatocyte nuclear factor-1 requires synergism between multiple coactivator proteins\|url=https://www.jbc.org/article/S0021-9258(19)83352-5/fulltext\|journal=J Biol Chem\|volume=275(17)\|pages=12515-12520}}</ref>		HNF1A je u protein-protein interakciji s proteinima [[CBP]], [[PCAF\|P/CAF]], [[Src-1]] i [[RAC3]]. Proteini su u ''in vivo'' i ''in vitro'' interakcijama. CBP specifično ulazi u interakciju s N-terminalnom regijom HNF1A dok su P/CAF, Src-1 i RAC3 u interakciji s C-terminalnom aktivacijskom domenom (ADI).<ref>{{Citiranje časopisa\|last=Soutoglou\|first=E\|last2=Papafotiou\|first2=G\|last3=Katrakili\|first3=N\|last4=Talianidis\|first4=I\|date=2000\|title=Transcriptional activation by hepatocyte nuclear factor-1 requires synergism between multiple coactivator proteins\|url=https://www.jbc.org/article/S0021-9258(19)83352-5/fulltext\|journal=J Biol Chem\|volume=275(17)\|pages=12515-12520}}</ref>

	HNF1A je u protein-protein interakciji s DCOH-om. Proteini međusobno ulaze u interakciju u jezgri stanica sisavaca. Potrebna je dimerizirana domena HNF1A proteina kako bi se na njega vezao DCOH protein, ali DCOH protein ne treba svoju enzimsku aktivnost da se veže za HNF1A, te se lokacija DCOH-a mijenja kada je prisutan HNF1.<ref>{{Citiranje časopisa\|last=Sourdive\|first=DJ\|last2=Transy\|first2=C\|last3=Yaniv\|first3=M\|date=1997\|title=The bifunctional DCOH protein binds to HNF1 independently of its 4-alpha-carbinolamine dehydratase activity\|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC146627/\|journal=Nucleic Acids Res\|volume=25(8)\|pages=1476-1484}}</ref>		HNF1A je u protein-protein interakciji s DCOH-om. Proteini međusobno ulaze u interakciju u jezgri stanica sisavaca. Potrebna je dimerizirana domena HNF1A proteina kako bi se na njega vezao DCOH protein, ali DCOH protein ne treba svoju enzimsku aktivnost da se veže za HNF1A, te se lokacija DCOH-a mijenja kada je prisutan HNF1.<ref>{{Citiranje časopisa\|last=Sourdive\|first=DJ\|last2=Transy\|first2=C\|last3=Yaniv\|first3=M\|date=1997\|title=The bifunctional DCOH protein binds to HNF1 independently of its 4-alpha-carbinolamine dehydratase activity\|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC146627/\|journal=Nucleic Acids Res\|volume=25(8)\|pages=1476-1484}}</ref>

	== Povezanost ~~proteina~~ HNF1A s bolestima==		== Povezanost bjelančevine HNF1A s bolestima==
	HNF1A je važan čimbenik transkripcije za održavanje funkcije β-stanica [[Langerhansovi otočići\|Langerhansovih otočića]]. HNFAα može uzrokovati različite oblike dijabetesa zbog različitih razina penetracije i genetske pozadine. Pojedinačni nukleotidni polimorfizmi (SNP) uzrokuju [[MODY3]], [[Šećerna bolest tip 2\|šećernu bolest tipa 2]] i [[gestacijski dijabetes]].		HNF1A je važan čimbenik transkripcije za održavanje funkcije β-stanica [[Langerhansovi otočići\|Langerhansovih otočića]]. HNFAα može uzrokovati različite oblike dijabetesa zbog različitih razina penetracije i genetske pozadine. Pojedinačni nukleotidni polimorfizmi (SNP) uzrokuju [[MODY3]], [[Šećerna bolest tip 2\|šećernu bolest tipa 2]] i [[gestacijski dijabetes]].

WikiSysop: Stvorena nova stranica sa sadržajem: »'''Hepatocitni nuklearni faktor 1A (HNF1A)''' je bjelančevina koji je ujedno i transkripcijski faktor. Protein je kodiran istoimenim genom te se nalazi na 12. kromosomu, točnije 12q24.3.{{Citiranje časopisa|last=Valkovicova|first=T|last2=Skopkova|first2=M|last3=Gasperikova|first3=D|date=2019|title=Novel insights into genetics and clinics of the HNF1A-MODY|url=https://doi.org/10.2478/enr-2019-0013|journal=Endocrine Regulati...«.

2025-06-02T11:51:55Z

Stvorena nova stranica sa sadržajem: »'''Hepatocitni nuklearni faktor 1A (HNF1A)''' je bjelančevina koji je ujedno i transkripcijski faktor. Protein je kodiran istoimenim genom te se nalazi na 12. kromosomu, točnije 12q24.3.<ref name=":0">{{Citiranje časopisa|last=Valkovicova|first=T|last2=Skopkova|first2=M|last3=Gasperikova|first3=D|date=2019|title=Novel insights into genetics and clinics of the HNF1A-MODY|url=https://doi.org/10.2478/enr-2019-0013|journal=Endocrine Regulati...«.

Nova stranica

'''Hepatocitni nuklearni faktor 1A (HNF1A)''' je [[bjelančevina]] koji je ujedno i [[transkripcijski faktor]]. Protein je kodiran istoimenim genom te se nalazi na 12. kromosomu, točnije 12q24.3.<ref name=":0">{{Citiranje časopisa|last=Valkovicova|first=T|last2=Skopkova|first2=M|last3=Gasperikova|first3=D|date=2019|title=Novel insights into genetics and clinics of the HNF1A-MODY|url=https://doi.org/10.2478/enr-2019-0013|journal=Endocrine Regulations|volume=53(2)|pages=110-134}}</ref> Protein čini 631 aminokiselina i ima molekulsku masu od 57.86 [[Atomska masa|kDa]].<ref>{{Citiranje weba|title=Protein Data Bank|url=https://www.rcsb.org/structure/1IC8|url-status=live}}</ref> Djeluje tako što regulira tkivno specifičnu ekspresiju više gena, a to najviše radi u [[Langerhansovi otočići|Langerhansovim otočićima]] i jetri.<ref>{{Citiranje weba|title=UniProt|url=https://www.uniprot.org/uniprot/P20823}}</ref>

[[Datoteka:HNF1A structure.png|mini|'''SLIKA''' 3D struktura HNF1A proteina<ref>{{Citiranje weba|title=Protein Data Bank|url=https://www.rcsb.org/structure/1IC8}}</ref>]]

== Domene proteina==
HNF1A protein podijeljen je u tri funkcionalne domene: N-terminalnu domenu dimerizacije (DD), središnju DNA-vezujuću domenu (DBD) i karboksil-terminalnu transaktivacijsku domenu (TAD).<ref name=":0" /> Opisane su tri [[izoforme proteina]] (A, B, C) koje se razlikuju po duljini C-terminalnog TAD-a te su različito izražene u fetalnom i odraslom tkivu.<ref name=":1">{{Citiranje časopisa|last=Kind|first=L|last2=Raasakka|first2=A|last3=Molnes|first3=J|last4=Aukrust|first4=I|last5=Bjørkhaug|first5=L|last6=Njølstad|first6=P. R.|last7=Arnesen|first7=T|date=2022|title=Structural and biophysical characterization of transcription factor HNF-1A as a tool to study MODY3 diabetes variants|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0021925822002435?via%3Dihub|journal=Journal of Biological Chemistry|volume=298(4)}}</ref> N-terminalna DD tvori snop s četiri zavojnice gdje su dvije [[Alfa-zavojnica|α-zavojnice]] odvojene okretom i to omogućuje stvaranje homodimera. DBD uključuje dvije POU-subdomene, POUS (specifična domena) i POUH (homeodomena) te se veže za obrnutu [[Palindromska sekvenca|palindromsku sekvencu]] 5'-GTTAATNATTAAC-3'.<ref name=":0" /> DBD dugačka 200 AK ostataka sadrži i signal nuklearne lokalizacije koji prethodi POUH domeni, osiguravajući translokaciju HNF1A u [[Stanična jezgra|jezgru]]. HNF-1A sadrži i dugi TAD na C-terminalnom kraju, koji je uključen u aktivaciju [[Transkripcija (biologija)|transkripcije gena]] i vjerojatno je u interakciji s brojnim transkripcijskim čimbenicima, koaktivatorima i represorima. Osim strukturnih modela za izolirane DD i DBD domene, protein HNF1A ostaje strukturno i biofizički nekarakteriziran.<ref name=":1" />

==Lokacija proteina==
[[Datoteka:HNF1A domains.png|mini|'''SLIKA''' Funkcionalne domene HNF1A proteina<ref>{{Citiranje weba|title=Journal of Biological Chemistry|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0021925822002435?via%3Dihub}}</ref>]]
Protein je smješten unutarstanično. Ciljni organi su crijeva, bubreg, gušterača i jetra. HNF1A je pronađen u proksimalnim [[Enterocit|enterocitima]], proksimalnim tubularnim stanicama, [[Hepatocit|hepatocitima]], [[Panethova stanica|Panethovim stanicama]], distalnim enterocitima, nediferenciranim stanicama i crijevnim vrčastim stanicama. Nije pronađen u imunološkim stanicama, a lokaliziran je u [[Nukleoplazma|nukleoplazmi]].<ref>{{Citiranje weba|title=The Human Protein Atlas|url=https://www.proteinatlas.org/ENSG00000135100-HNF1A/single+cell+type}}</ref>

== Interakcija s drugim proteinima==
HNF1A je u protein-protein interakciji s proteinima [[CBP]], [[PCAF|P/CAF]], [[Src-1]] i [[RAC3]]. Proteini su u ''in vivo'' i ''in vitro'' interakcijama. CBP specifično ulazi u interakciju s N-terminalnom regijom HNF1A dok su P/CAF, Src-1 i RAC3 u interakciji s C-terminalnom aktivacijskom domenom (ADI).<ref>{{Citiranje časopisa|last=Soutoglou|first=E|last2=Papafotiou|first2=G|last3=Katrakili|first3=N|last4=Talianidis|first4=I|date=2000|title=Transcriptional activation by hepatocyte nuclear factor-1 requires synergism between multiple coactivator proteins|url=https://www.jbc.org/article/S0021-9258(19)83352-5/fulltext|journal=J Biol Chem|volume=275(17)|pages=12515-12520}}</ref>

HNF1A je u protein-protein interakciji s DCOH-om. Proteini međusobno ulaze u interakciju u jezgri stanica sisavaca. Potrebna je dimerizirana domena HNF1A proteina kako bi se na njega vezao DCOH protein, ali DCOH protein ne treba svoju enzimsku aktivnost da se veže za HNF1A, te se lokacija DCOH-a mijenja kada je prisutan HNF1.<ref>{{Citiranje časopisa|last=Sourdive|first=DJ|last2=Transy|first2=C|last3=Yaniv|first3=M|date=1997|title=The bifunctional DCOH protein binds to HNF1 independently of its 4-alpha-carbinolamine dehydratase activity|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC146627/|journal=Nucleic Acids Res|volume=25(8)|pages=1476-1484}}</ref>

== Povezanost proteina HNF1A s bolestima==
HNF1A je važan čimbenik transkripcije za održavanje funkcije β-stanica [[Langerhansovi otočići|Langerhansovih otočića]]. HNFAα može uzrokovati različite oblike dijabetesa zbog različitih razina penetracije i genetske pozadine. Pojedinačni nukleotidni polimorfizmi (SNP) uzrokuju [[MODY3]], [[Šećerna bolest tip 2|šećernu bolest tipa 2]] i [[gestacijski dijabetes]].

Bolesnici s MODY3 pokazuju progresivni neuspjeh u kontroli glikemije s oštećenom funkcijom β-stanica. Mutacija HNF1A izravno mijenja bazalnu sekreciju [[Inzulin|inzulina]]. SNP-ovi u T2D i GDM-u utječu na poremećaj koncentracije glukoze u krvi zbog narušene funkcije proteina HNF1A . Dijabetes melitus povezan s HNF1A ima veću kliničku heterogenost.<ref>{{Citiranje časopisa|last=Lussier|first=DJ|last2=Brial|first2=F|last3=Roy|first3=SA|last4=Langlois|first4=MJ|last5=Verdu|first5=EF|last6=Rivard|first6=N|last7=Perreault|first7=N|last8=Boudreau|first8=F|date=2010|title=Loss of hepatocyte-nuclear-factor-1alpha impacts on adult mouse intestinal epithelial cell growth and cell lineages differentiation|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2927538/|journal=PLoS One|volume=5(8)|pages=e12378}}</ref><ref>{{Citiranje časopisa|last=Li|first=LM|last2=Jiang|first2=BG|last3=Sun|first3=LL|date=2022|title=HNF1A：From Monogenic Diabetes to Type 2 Diabetes and Gestational Diabetes Mellitus|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35299962/|journal=Front Endocrinol (Lausanne)|volume=13|pages=829565}}</ref>

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Bjelančevine]]