https://enciklopedija.cc/index.php?action=history&feed=atom&title=GlikogenGlikogen - Povijest promjena2026-07-16T04:22:45ZPovijest promjena ove stranice na wikijuMediaWiki 1.42.3https://enciklopedija.cc/index.php?title=Glikogen&diff=103105&oldid=prevWikiSysop: Bot: Automatski unos stranica2021-09-05T11:35:11Z<p>Bot: Automatski unos stranica</p>
<p><b>Nova stranica</b></p><div><!--'''Glikogen'''-->[[datoteka:Glykogen.svg|mini|desno|300px|Dio strukture glikogena]]<br />
<br />
'''Glikogen''' je [[polisaharid]] [[glukoza|glukoze]], koji u životinjskim [[stanica]]ma služi za pohranu glukoze. Glikogen primarno nastaje u stanicama [[jetra|jetre]] i [[mišić]]a, ali može nastati i u stanicama [[mozak|mozga]] i [[želudac|želuca]]. Glikogen je analogan [[škrob]]u, manje razgranatom [[polimer]]u glukoze kojeg nalazimo kod biljaka, te se često naziva životinjski škrob, dok mu je struktura slična [[amilopektin]]u. Glikogen se nalazi u obliku granula rasprostranjenih u [[citosol]] u različitih vrsta stanica, te ima važnu ulogu u [[ciklus glukoze|ciklusu glukoze]]. <br />
Glukoza se iz glikogena brzo mobilizira i može poslužiti kao dostupan izvor energije pri naglim potrebama.<br />
<br />
== Struktura i biokemija ==<br />
[[Datoteka:Glycogen.png|mini|desno|350px|Struktura glikogena]]<br />
Glikogen je jako razgranati polimer, koje se bolje opisuje kao [[dendrimer]]. Najviše jedinica glukoze je povezano α-1,4 [[glikozidna veza|glikozidnom vezom]], dok je otprilike 1 od 12 jedinica glukoze povezana sa α-1,6 glikozidnom vezom, pri čemu nastaje grananje lanca. Na reducirajućem kraju, molekula glikogena je vezana za [[protein]] [[glikogenin]], koji je [[glikozil transferaza]] i nalazimo ga kao dimer u središtu granule. Granule glikogena sadrže glikogen i [[enzim]]e sinteze ([[glikoneogeneza]]) i razgradnje ([[glikogenoliza]]) glikogena. Enzimi se nalaze između vanjskih grana molekule glikogena i djeluju na nereducirajuće krajeve. <br />
<br />
== Funkcija i regulacija glikogena u jetri ==<br />
Nakon obroka, [[ugljikohidrati]] se probavljaju i apsorbiraju u [[probavni sustav|probavnom sustavu]], koncentracija glukoze u krvi raste i gušterača izlučuje [[inzulin]]. Glukoza putem portalne vene dolazi od jetrenih stanica, dok inzulin stimulira nekoliko enzima uključujući i [[glikogen-sintaza|glikogen-sintazu]]. Molekule glukoze vežu se na lance glikogen, sve dok je dovoljne koncentracije glukoze i inzulina.<br />
<br />
Nakon što je obrok probavljen i koncentracija glukoze u krvi se smanjuje, smanjuje se i izlučivanje inzulina, što zaustavlja sintezu glikogena. Nekoliko sati nakon obroka glikogen se počinje razgrađivati i glukoza se otpušta u krvotok. Primarni enzim razgradnje glikogena je [[glikogen fosforilaza]]. <br />
<br />
[[Glukagon]] je [[hormon]] gušterače koji se luči kada padne koncentracija glukoze u krvi, a djeluje tako da potiče razgradnju glikogena.<br />
<br />
== Funkcija glikogena u mišićima ==<br />
U mišićnim stanicama glikogen ima ulogu izravnog izvora glukoze. Stanice mišića nemaju enzima [[glukoza-6-fosfataza]], što znači da se stvorena glukoza ne može otpustiti u krvotok nego se koristi samo unutar stanice.<br />
<br />
== Poremećaji metabolizma glikogena ==<br />
Najčešća bolest u kojoj dolazi do poremećaja metabolizma glikogena je šećerna bolest ([[diabetes mellitus]]) kod koje zbog povišene koncentracije inzulina može doći do abnormalnog nakupljanja ili potrošnje glikogena.<br />
<br />
Kod hipoglikemija uzrokovanih prevelikom količinom inzulina količina jetrenih glikogena je velika, ali visoka količina inzulina ne dopušta glikogenolizu nužnu za održavanja razine glukoza u krvi pa je potrebna primjena [[glukagon]]a.<br />
<br />
[[Glikogenoza|Glikogenoze]] su bolesti do kojih dolazi zbog poremećaja enzima koji sudjeluju u sintezi i razgradnji glikogena.<br />
<br />
== Sinteza ==<br />
Sinteza glikogena, [[glikogeneza]], odvija se uz potrošnju energije, koja dolazi iz molekule [[UTP]]a. [[Glukoza-6-fostat]] (G6P), oblik u kojem glukoza ulazi u stanice, postaje [[glukoza-1-fosfat]] (G1P) (djelovanjem enzima [[fosfoglukomutaza|fosfoglukomutaze]]) na koju se veže molekula UTP-a, pri čemu nastaje [[UDP-glukoza]]. Proces katalizira enzim [[UDP-glukoza fosforilaza]]. Glikogen se sintetizira iz monomera UDP-glukoze enzimom [[glikogen-sintaza]], koji produžuje glikogenski lanac. Kako enzima glikogen sintetaza može samo produžiti postojeći lanac, protein [[glikogenin]] potreban je za inicijaciju sinteze glikogena.<br />
<br />
== Razgradnja ==<br />
Glikogen se cijepa ([[glikogeneliza]]) na nereducirajućem kraju lanca, enzimom [[glikogen fosforilaza]], pri čemu nastaju monomeri [[glukoza-1-fosfat]]a, koji se dalje pretvaraju [[glukoza-6-fosfat]] (G6P). Poseban enzim zadužen je za uklanjanje alfa(1-6) veza, prilikom čega se grane pretvaraju u linearni polimer.<br />
Nastale molekule G6P monomera mogu sudjelovati u nekoliko procesa:<br />
* G6P molekule ulaze u proces [[glikoliza|glikolize]] gdje služe kao izvor energije<br />
* G6P molekule mogu ući u [[pentoza fosfatni put]] preko enzima [[glukoza-6-fosfat dehidrogenaza]] pri čemu nastaje [[NADPH]] i [[pentoza]].<br />
* u stanicama [[jetra|jetre]] i [[bubreg]]a, G6P se može defosforilirati u glukozu, enzimom [[glukoza-6-fosfataza]], što je završni korak u procesu [[glukoneogeneza|glukoneogeneze]].<br />
<br />
[[Kategorija:Polisaharidi]]</div>WikiSysop