https://enciklopedija.cc/index.php?action=history&feed=atom&title=EpidotEpidot - Povijest promjena2026-07-18T14:14:52ZPovijest promjena ove stranice na wikijuMediaWiki 1.42.3https://enciklopedija.cc/index.php?title=Epidot&diff=34818&oldid=prevWikiSysop: Bot: Automatski unos stranica2021-08-19T04:55:50Z<p>Bot: Automatski unos stranica</p>
<p><b>Nova stranica</b></p><div><!--'''Epidot'''-->{{Infokutija mineral<br />
| ime = Epidot<br />
| kategorija = Mineral<br />
| kutija_sirina = <br />
| kutija_pozadinska_boja = <br />
| slika = Epidote - Canta, Lima, Peru.jpg<br />
| slika_velicina = 280px<br />
| naslov = <br />
| formula = <tt>Ca<sub>2</sub>(Fe<sup>3+</sup>,Al)Al<sub>2</sub>[SiO<sub>4</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>]O(OH</tt>)<br />
| molarna_masa = <br />
| boja = žutozelena do sivocrna<br />
| habitus = izdužen duž osi '''''b'''''<br />
| sustav = monoklinski, k.r. 2/''m''<br />
| sraslaci = polisintetski po {100}<br />
| kalavost = savršena po {001}, slabija po {100}<br />
| lom = <br />
| zilavost = <br />
| tvrdoca = 6,5 - 7<br />
| sjaj = staklast do mastan<br />
| polish = <br />
| indeks_loma = N<sub>''p''</sub> = 1, 710 – 1,714 , N<sub>''m''</sub> = 1,715 - 1,763, N<sub>''g''</sub> = 1,719 - 1,779 <br />
| opticka_svojstva = <br />
| dvolom = <br />
| disperzija = <br />
| pleokroizam = slabo izražen<br />
| fluorescencija = <br />
| apsorpcija = <br />
| ogreb = bijel do siv<br />
| specificna_tezina = <br />
| gustoca = 3,25 – 3,6<br />
| tocka_talista = <br />
| taljivost = <br />
| prepoznatljivost = <br />
| topljivost = <br />
| prozirnost = proziran do poluproziran<br />
| drugo = <br />
| reference = <br />
}}<br />
<br />
'''Epidot''' je kalcijsko-alumo-željezoviti [[sorosilikati|sorosilikat]], s kemijskom formulom <tt>Ca<sub>2</sub>(Fe<sup>3+</sup>,Al)Al<sub>2</sub>[SiO<sub>4</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>]O(OH)</tt>. Kristalizira u [[monoklinski kristalni sustav|monoklinskom]] kristalnom sustavu. Dobro razvijeni kristali česta su pojava, a prizmatičnog su [[habitus]]a. Smjer izduženja okomit je na ravninu simetrije. Plohe su često duboko isprutane, a kristali su rijetko u [[sraslaci]]ma. Mnoge karakteristike ovog minerala variraju zbog promjenjivog udjela elemenata u kemijskom sastavu (npr. [[željezo|željeza]]). [[Mohsova skala tvrdoće|Tvrdoća]] je 6.5 - 7. [[Boja]] je zelena, siva, smeđa do crna, ali tipična je žućkasto-zelena nijansa ili boja pistacija, zbog čega se još naziva i pistacit. [[Pleokroizam]] je jak, a boje koje se pojavljuju pleokroizmom su obično nijanse zelene, žute i smeđe.<br />
<br />
== Nalazišta i ležišta ==<br />
Epidot je vrlo čest petrogeni mineral, ali sekundarnog je postanka, a stabilan je na niskom do vrlo visokom tlaku te nižim temperaturama. Pojavljuje se u kontaktolitima (stijene nastale "prženjem" na kontaktu magmatskog tijela i okolnog stijenskog materijala), [[skarn]]ovima, te stijenama niskog do srednjeg stupnja dinamotermalnog [[metamorfizam|metamorfizma]], kao što je [[amfibolit]] epidot-amfibolitnog facijesa, [[plavi škriljavac]] te [[zeleni škriljavac]]. Također je produkt hidrotermalnih alteracija različitih minerala ([[feldspati|feldspata]], [[tinjci|tinjaca]], [[pirokseni|piroksena]], [[amfiboli|amfibola]], [[granat]]a i dr.) koji grade [[magmatske stijene]]. Stijene građene od [[kvarc]]a i epidota poznate su pod nazivom [[epidozit]]. U žilama [[pegmatit]]nog, [[aplit]]nog i hidrotermalnog postanka mogu se naći prozirni, dobro razvijeni kristali.<br />
<br />
Dobro razvijeni kristali epidota nađeni su na mnogim lokalitetima, npr.: Knappenwand kraj <br />
Großvenedigera u Untersulzbachthala u [[Salzburg]]u, veličanstveni, tamnozeleni kristali dugoprizmatičnog habitusa nađeni su u šupljinama epidotnih škriljavaca, zajedno s [[azbest]]om, [[adular]]om, [[kalcit]]om i [[apatit]]om; dolina Ala i Traversella u [[Piedmont]]u; [[Arendal]] u [[Norveška|Norveškoj]]; Le Bourg-d'Oisans u [[Dauphiné]]u; Haddam u [[Connecticut]]u; Prince of Wales Island u [[Alaska|Alaski]] (ovdje su nađeni veliki, tamnozeleni, tabularni kristali, zajedno s [[Bakar (element)|bakrenim]] rudama, u metamorfoziranim vapnencima).<br />
<br />
Savršeno prozirni, tamnozeleni kristali iz Knappenwanda te iz [[Brazil]]a ponekad se režu u drago kamenje.<br />
<br />
== Slični minerali ==<br />
U istoj izomorfnoj seriji s epidotom jesu i minerali ''pijemontit'', ''allanit'' i ''klinozoisit''.<br />
<br />
'''Pijemontit''' se pojavljuje kao mali, crvenkasto-crni, monoklinski kristal u [[mangan]]skim rudnicima San Marcela, kraj Ivreje u [[Pijemont]]u ([[Italija]]), te u kristalinskim škriljavcima na nekoliko lokaliteta u [[Japan]]u. Ružičasta boja egipatskog [[mramor]]a ''porfido rosso antico'' (''lapis porphyrites'') rezultat je prisutnosti ovog minerala. <br />
<br />
'''Allanit''' ima jednaku kemijsku formulu kao i epidot, ali sadrži metale iz [[cerij]]eve grupe: <tt>(Ca,Ce,La,Y)<sub>2</sub>(Al,Fe)<sub>3</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(OH)</tt>. Vanjskom pojavom razlikuje se od samog epidota time što je crn ili tamnosmeđ, smolastog [[sjaj]]a i opák (neproziran) u agregatima. Nadalje, ima jako slabu ili nikakvu [[kalavost]], a dobro razvijeni [[kristal]]i su rijetki. Kristalografske i optičke karakteristike jednake su onima kod epidota; pleokroizam je jak, u crvenkastim, žućkastim i zelenkasto-smeđim nijansama. Iako nije čest mineral, allanit je široko rasporstranjen kao akcesorni sastojak mnogih kristalinskih stijena (magmatske i metamorfne stijene), [[gnajs]]eva, [[granit]]a, [[sijenit]]a, [[riolit]]a, [[andezit]]a i drugih. Prvi put je pronađen u granitima na istoku [[Grenland]]a, a opisao ga je [[Thomas Allan]] [[1808.]], prema kome je mineral i dobio ime. Allanit je mineral koji lako alterira u kontaktu s vodom, te postaje optički izotropan ili amorfan, zbog čega raspoznajemo nekoliko varijeteta, s mnogo različitih imena. '''Ortit''' je ime koje je prvi put upotrijebio [[Jöns Berzelius]] [[1818.]] godine, a dao ga je hidratnom varijetetu formiranom u obliku prizmatičnih kristala, ponekad i preko 30 cm dugačkom, nađenom u Finbou, kraj [[Falun]]a u [[Švedska|Švedskoj]]. <br />
<br />
Epidot je tipičan mineral kontaktnog metamorfizma i hidrotermalnih alteracija minerala. Nalazimo ga, zajedno s [[kvarc]]om, na [[Zagrebačka gora|Zagrebačkoj gori]]. Rezistentan je, pa ga nalazimo i u [[sedimentne stijene|sedimentnim stijenama]] ili u [[sediment]]ima, kao tešku mineralnu frakciju.<br />
<br />
Čvrstu otopinu između epidota i pijemontita nalazimo kod sela [[Nežilovo]] u [[Makedonija|Makedojiji]].<br />
Allanita ima u [[pegmatiti]]ma [[Skandinavija|Skandinavije]], [[Meksiko|Meksika]] i [[Kanada|Kanade]]. Rabimo ga kao izvor za dobivanje elemenata rijetkih zemalja.<br />
<br />
== Uporaba ==<br />
<br />
Čisti i dobro razvijeni epidoti koriste se kao drago kamenje, a stijene s epidotom katkada se rabe kao ukrasno kamenje. Moguće ga je i sintetski prirediti, a prvi put je sintetiziran iz smjese hidrata [[kalcij]]a i [[aluminij]]a, željeznog nitrata i <tt>SiO<sub>2</sub></tt>.<br />
<br />
== Vanjske povezice ==<br />
<br />
* [https://web.archive.org/web/20040603093346/http://mineral.galleries.com/minerals/silicate/epidote/epidote.htm Mineral Galleries] {{eng oznaka}}<br />
* [http://www.mindat.org/gallery.php?min=1389 Mindat - galerija slika] {{eng oznaka}}<br />
* [http://www.pmf.unsa.ba/geografija/geologija/Galerija/Stijene/Silikati/Grupa_epidota.htm PMF.unsa.ba - Grupa epidota]<br />
* [http://www.pmf.unsa.ba/geografija/geologija/Galerija/Stijene/Silikati/epidot_app.htm PMF.unsa.ba - model]<br />
<br />
[[Kategorija:Minerali]]</div>WikiSysop