WikiSysop: Stvorena nova stranica sa sadržajem: »'''Dineini''' su multiproteinski motorni kompleksi koji prenose terete prema minus kraju mikrotubula što se naziva retrogradni transport. Pripadaju velikoj eukariotskoj obitelji AAA+ (''ATPases Associated with diverse cellular Activities'') proteina. Klasificiraju se kao citoplazmatski i aksonemalni dineini.{{Citiranje časopisa |last=Schmidt H, Carter AP |year=2016 |title=Review: Structure and mechanis...«.

2025-06-02T12:02:41Z

Stvorena nova stranica sa sadržajem: »'''Dineini''' su multiproteinski motorni kompleksi koji prenose terete prema minus kraju mikrotubula što se naziva retrogradni transport. Pripadaju velikoj eukariotskoj obitelji AAA+ (''ATPases Associated with diverse cellular Activities'') proteina. Klasificiraju se kao citoplazmatski i aksonemalni dineini.<ref name=":0">{{Citiranje časopisa |last=Schmidt H, Carter AP |year=2016 |title=Review: Structure and mechanis...«.

Nova stranica

'''Dineini''' su multiproteinski motorni kompleksi koji prenose terete prema minus kraju [[Mikrotubuli|mikrotubula]] što se naziva retrogradni transport. Pripadaju velikoj [[Eukarioti|eukariotskoj]] obitelji AAA+ (''ATPases Associated with diverse cellular Activities'') proteina. Klasificiraju se kao citoplazmatski i aksonemalni dineini.<ref name=":0">{{Citiranje časopisa |last=Schmidt H, Carter AP |year=2016 |title=Review: Structure and mechanism of the dynein motor ATPase |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27062277/ |journal=Biopolymers |volume=105(8) |pages=557-67}}</ref> Znanstvenik [[Ian Gibbons]] otkrio je i imenovao dinein [[1963.]] godine.<ref>{{Citiranje časopisa |last=Gibbons I.R. |year=1963 |title=Studies on the protein components of cilia from Tetrahymena pyriformis |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC221963/ |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=50 |pages=1002-1010}}</ref>

== Klasifikacija ==

* Citoplazmatski dinein odgovoran je za unutarstanični i intraflagelarni transport. Pomaže u pozicioniranju [[Golgijev aparat|Golgijevog aparata]] i transportu brojnih [[organela]] u stanici. Vrši napetost na aksijalne mikrotubule te uzrokuje osciliranje [[Diobeno vreteno|diobenog vretena]] što je važno tijekom [[Stanična dioba|stanične diobe]]. Vezanjem na [[Kinetohora|kinetohore]] igra važnu ulogu u pravilnom odvajanju [[Kromosomi|kromosoma]].

* Aksonemalni dinein pokreće rad [[cilija]] i [[Bič (biologija)|flagela]].<ref>{{Citiranje časopisa |last=Roberts, A., Kon, T., Knight, P. |year=2013 |title=Functions and mechanics of dynein motor proteins |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3972880/ |journal=Nat Rev Mol Cell Biol |volume=14 |pages=713-726}}</ref>

== Tehnika za ispitivanje strukture ==
Najmoćnija tehnika za ispitivanje strukture dineina je skenirajuća transmisijska [[elektronska mikroskopija]] (STEM). Uzorci 30S dineina iz cilija ''Tetrahymene pyriformis'' naneseni su na ugljične filmove ili su osušeni zamrzavanjem i ispitani kao neobojeni, nefiksirani uzorci ili su negativno obojeni s [[uranil sulfat]]om.<ref>{{Citiranje časopisa |last=Johnson KA, Wall JS |year=1983 |title=Structure and molecular weight of the dynein ATPase |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2112384/ |journal=J Cell Biol |volume=96 |pages=669-678}}</ref>

== Struktura ==
Dinein je proteinski kompleks koji ima molekulsku masu od 0,7 – 1,8 [[Atomska jedinica mase|kDa]].Čine ga 3 teška lanca i više pomoćnih lanaca. N-terminalni kraj teškog lanca djeluje kao platforma za dodatne lance i veže terete. U svim teškim lancima 3500 ostataka C-terminalnog kraja formiraju motor koji koristi [[Adenozin trifosfat|ATP]] i omogućuje kretanje duž [[Mikrotubuli|mirkotubula]]. Dinein motor sadrži prsten s 6 AAA+ domena te četiri nastavka: poveznik, stabljika, podupirač i C-terminalna domena. Na vrhu stabljike nalazi se domena za vezanje na mikrotubule (MTBD) koja je u izravnoj interakciji s mikrotubulima. AAA+ domene dijele se na velike (AAAL) i male (AAAS) subdomene. AAAL subdomena sadrži jezgru s 5 [[Beta-ploča|β-ploča]] i 5 [[Alfa-zavojnica|α-zavojnica]] dok AAAS subdomena sadrži jezgru s 5 α-zavojnica. Od 6 AAA+ domena, samo prve četiri domene mogu vezati [[Nukleotidi|nukleotide]], a od te četiri samo AAA1 domena je ključna za pokretljivost i glavno je mjesto gdje se dešava [[ATP hidroliza]]. Koraci ATP hidrolize povezani su mehanokemijskim ciklusom pokretljivosti dineina koji je karakteriziran konformacijskim promjenama u povezniku i domeni za vezanje na mikrotubule.<ref name=":0" />

== Interakcije s proteinima ==
Dinein stupa u interakciju s brojnim proteinima, a najvažniji su regulatori Lis1, NudE/Nudel, dinaktin te bikaudalni D adapter za teret 2 (BICD2). Lis1 sudjeluje u regrutiranju dineina prema plus kraju mikrotubula te pomaže dineinu u transportu velikih tereta. [[Dinaktin]] je uključen u gotovo sve funkcije dineina, a točkaste mutacije u njegovoj p150 domeni uzrokuju bolesti motornih neurona.<ref>{{Citiranje časopisa |last=Cianfrocco, Michael A |year=2015 |title=Mechanism and regulation of cytoplasmic dynein |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4644480/ |journal=Annual review of cell and developmental biology |volume=31 |pages=83-108}}</ref>

== Bolesti povezane s defektima u funkciji dineina ==
Defekti u funkciji dineina narušavaju integritet neurona i dovode do razvojnih i neurodegenerativnih poremećaja. Nefunkcionalnost u [[Autofagija|autofagiji]] ili klirensu proteina sklonih agregaciji često je uzrok većini ovih bolesti. Značajni dokazi pokazali su da disfunkcija signalnog puta ovisnog o dineinu, a posebno u retrogradnom transportu u neuronima, rezultira raznim neurološkim bolestima poput [[Amiotrofična lateralna skleroza|amiotrofične lateralne skleroze]], [[Charcot-Marie-Toothova bolest|Charcot-Marie-Tooth bolesti]], [[Alzheimerova bolest|Alzheimerove]], [[Parkinsonova bolest|Parkinsonove]] i Huntingtonove bolesti.<ref>{{Citiranje časopisa |last=Chen, Xiang-Jun |year=2014 |title=Cytoplasmic dynein: a key player in neurodegenerative and neurodevelopmental diseases |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24664850/ |journal=Science China. Life sciences |volume=57(4) |pages=372-7}}</ref> Uz neurodegenerativne bolesti disfunkcija dineina dovodi do ciliopatije uzrokovane disfunkcijom intraflagelarnog transportnog dineina te ciliopatije zbog disfunkcije aksonemalnih dineina.<ref>{{Citiranje časopisa |last=Antony, Dinu |year=2021 |title=Ciliary Dyneins and Dynein Related Ciliopathies |url=https://www.mdpi.com/2073-4409/10/8/1885/htm |journal=Cells |volume=10(8) |pages=1885}}</ref>

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Bjelančevine]]

Dinein - Povijest promjena