WikiSysop: bnz

2022-05-08T16:26:18Z

bnz

←Starija inačica		Inačica od 8. svibanj 2022. u 16:26
Redak 1:		Redak 1:
	~~<!--'''Cikloalkani'''-->~~[[Datoteka:Cyclopropane-3D-vdW.png\|mini\|[[Ciklopropan]]]]		[[Datoteka:Cyclopropane-3D-vdW.png\|mini\|[[Ciklopropan]]]]
	[[Datoteka:Cyclohexane-3D-space-filling.png\|mini\|[[Cikloheksan]]]]		[[Datoteka:Cyclohexane-3D-space-filling.png\|mini\|[[Cikloheksan]]]]

WikiSysop: Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Commonscat(.*?)}} +)

2021-11-18T00:37:46Z

Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Commonscat(.*?)}} +)

←Starija inačica		Inačica od 18. studeni 2021. u 00:37
Redak 55:		Redak 55:


	~~{{Commonscat\|Cycloalkanes}}~~
	{{Ugljikovodici}}		{{Ugljikovodici}}


	[[Kategorija:Ugljikovodici]]		[[Kategorija:Ugljikovodici]]

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-08-20T23:07:01Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

[[Datoteka:Cyclopropane-3D-vdW.png|mini|[[Ciklopropan]]]]
[[Datoteka:Cyclohexane-3D-space-filling.png|mini|[[Cikloheksan]]]]

'''Cikloalkani''' ('''nafteni''') su ciklički zasićeni [[ugljikovodici]] kod kojih su svi [[atomi]] [[ugljik]]a u prstenu međusobno vezani jednostrukom [[kovalentna veza|kovalentnom vezom]]. Naziv cikloalkani je došao od činjenice da su ciklički te da su spojeni jednostrukim kovalentnim vezama, kao alkani. Naziv nafteni se koristi jer su prvi put pronađeni i izolirani iz [[nafta|nafte]].

== Homologni niz ==
Opća formula homolognog niza cikloalkana je '''CnH2n'''. Imena im se izvode od imena [[alkan]]a s istim brojem atoma ugljika uz [[prefiks]] '''ciklo-'''.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Redni broj !! Ime !! Molekulska formula !! Sažeta strukturna formula
|-
! 1.
| [[ciklopropan]] || C3H6 || [[Datoteka:Cyclopropane.svg|80px]]
|-
! 2.
| [[ciklobutan]] || C4H8 || [[Datoteka:Cyclobutane-compressed.svg|80px]]
|-
! 3.
| [[ciklopentan]] || C5H10 || [[Datoteka:Cyclopentane.svg|100px]]
|-
! 4.
| [[cikloheksan]] || C6H12 || [[Datoteka:Cyclohexane-compressed.svg|100px]]
|}

== Svojstva ==
=== Fizička ===
Cikloalkani su [[tekućine]] karakteristična [[miris]]a sličnog [[nafta|nafti]]. [[Vrelište]] raste s porastom [[relativna molekulska masa|relativne molekulske mase]] zbog toga što su molekule cikloalkana [[Kemijski polaritet|nepolarne]]. Ne [[otopine|otapaju]] se u [[voda|vodi]], a dobro se otapaju u [[organska otapala|organskim otapalima]].

=== Kemijska ===
Prva tri cikloalkana su kemijski aktivna zbog "kutne napetosti" u molekulama. Ostali cikloalkani se ponašaju kao [[alkani]]: reagiraju s [[halogeni elementi|halogenim elementima]] pri čemu su reakcije ciklopropana i ciklobutana slične reakciji [[adicija|adicije]], a reakcije ciklopentana i heksana su reakcije [[supstitucija|supstitucije]]. Zapaljeni na [[zrak]]u gore, pri čemu nastaju [[Ugljikov dioksid|ugljikov(IV) oksid]] i [[voda]].

Reakcija ciklobutana s [[brom]]om: 
[[Datoteka:Cyclobutane-compressed.svg|80px]] + Br2 → CH2Br - CH2 - CH2 - CH2Br 
(Nastaje 1,4-dibrombutan.)

Reakcija cikloheksana s bromom: 
[[Datoteka:Cyclohexane-compressed.svg|80px]] + Br2 → [[Datoteka:1-brominecyclohexane.svg|80px]] + HBr 
(Nastaje 1-bromcikloheksan.)

== Nazivlje ==
Nazivlje po [[IUPAC]]-u gotovo je identično [[Alkani#Nazivlje|nazivlju alkana]]. Rednim se brojem označuju samo atomi ugljika u prstenu, i to tako da oni atomi na koje je vezan(a) skupina/atom koja/i je prva/i po [[abeceda|abecedi]] dobije najmanji broj. Smjer brojenja određuje se po okolnim atomima ugljika - opet najmanji broj treba dobiti onaj atom ugljika na koji je vezan(a) skupina/atom koja/i je prva(i po abecedi. Atomi [[vodik]]a se ne uzimaju u obzir. Nakon toga se izvodi naziv spoja: prvo se napiše broj atoma C na koji je vezan atom ili skupina atoma, a zatim naziv tog atoma ili skupine. Nazivi atoma ili skupina navode se abecednim redom, a između elemenata (brojevi te nazivi atoma ili skupina) pišu se povlake. Ako su na jedan atom C vezana dva ili više atoma (ili skupina), broj tog atoma se piše dva (ili više) puta, brojevi se odvajaju zarezom, a nazivu atoma ili skupine dodaje se prefiks - grčki broj atoma ili skupine. "Osnovni" naziv cikloalkana piše se na kraju, a određuje se po broju atoma C '''u lancu'''.

'''Primjer:''' 1-brom-3,4-dimetilcikloheksan
CH3
|
CH
/ \
H3C-CH CH2
| |
H2C CH-Br
\ /
CH2

{{Commonscat|Cycloalkanes}}
{{Ugljikovodici}}

[[Kategorija:Ugljikovodici]]

Cikloalkani - Povijest promjena

WikiSysop: bnz

WikiSysop: Bot: Automatska zamjena teksta (-{{Commonscat(.*?)}} +)

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica