https://enciklopedija.cc/index.php?action=history&feed=atom&title=AmidiAmidi - Povijest promjena2026-08-06T21:23:32ZPovijest promjena ove stranice na wikijuMediaWiki 1.42.3https://enciklopedija.cc/index.php?title=Amidi&diff=496421&oldid=prevWikiSysop: bnz2022-04-30T10:17:53Z<p>bnz</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="hr">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Starija inačica</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Inačica od 30. travanj 2022. u 10:17</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">Redak 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Redak 1:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><!--'''Amidi'''--></del>'''Amidi''' (am[onijak]+ -di) su monoacilni derivati [[amonijak]]a, primarnih i sekundarnih [[amini|amina]] opće formule RCONH<sub>2</sub>, RCONHR` ili RCONR<sub>2</sub>. Poznati su i diacilni derivati [[amonijak]]a (RCO)<sub>2</sub>NH i primarnih amina (RCO)<sub>2</sub>NR, a nazivaju se ''[[imidi]]ma''.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''Amidi''' (am[onijak]+ -di) su monoacilni derivati [[amonijak]]a, primarnih i sekundarnih [[amini|amina]] opće formule RCONH<sub>2</sub>, RCONHR` ili RCONR<sub>2</sub>. Poznati su i diacilni derivati [[amonijak]]a (RCO)<sub>2</sub>NH i primarnih amina (RCO)<sub>2</sub>NR, a nazivaju se ''[[imidi]]ma''.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Amidi su dakle spojevi koji sadrže amidnu skupinu –CONH<sub>2</sub>, u kojoj se jedan ili oba vodikova atoma mogu zamijeniti organskim skupinama, npr. acetamid (CH<sub>3</sub>CONH<sub>2</sub>), dimetilacetamid (CH<sub>3</sub>CON(CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>.<br /></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Amidi su dakle spojevi koji sadrže amidnu skupinu –CONH<sub>2</sub>, u kojoj se jedan ili oba vodikova atoma mogu zamijeniti organskim skupinama, npr. acetamid (CH<sub>3</sub>CONH<sub>2</sub>), dimetilacetamid (CH<sub>3</sub>CON(CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>.<br /></div></td></tr>
</table>WikiSysophttps://enciklopedija.cc/index.php?title=Amidi&diff=191222&oldid=prevWikiSysop: Bot: Automatski unos stranica2021-10-05T04:42:55Z<p>Bot: Automatski unos stranica</p>
<p><b>Nova stranica</b></p><div><!--'''Amidi'''-->'''Amidi''' (am[onijak]+ -di) su monoacilni derivati [[amonijak]]a, primarnih i sekundarnih [[amini|amina]] opće formule RCONH<sub>2</sub>, RCONHR` ili RCONR<sub>2</sub>. Poznati su i diacilni derivati [[amonijak]]a (RCO)<sub>2</sub>NH i primarnih amina (RCO)<sub>2</sub>NR, a nazivaju se ''[[imidi]]ma''.<br />
<br />
Amidi su dakle spojevi koji sadrže amidnu skupinu –CONH<sub>2</sub>, u kojoj se jedan ili oba vodikova atoma mogu zamijeniti organskim skupinama, npr. acetamid (CH<sub>3</sub>CONH<sub>2</sub>), dimetilacetamid (CH<sub>3</sub>CON(CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>.<br /><br />
Derivati su i [[karboksilna kiselina|karboksilnih kiselina]] u kojima je karbonilna skupina neposredno vezana na amino-skupinu (-CONH -), ili na supstituiranu amino-skupinu (-CONHR ili -CONR).<br /><br />
Prema strukturnoj teoriji morali bi biti mogući izomerni oblici amida, ali takvi izomeri su tautromerni i nisu izolirani.<br />
<br />
Amidi su također i anorganski spojevi koji sadrže anion NH<sup>2-</sup> i kovinski kation, npr. [[natrij]]ev amid (NaNH<sub>2</sub>), [[kalij]]ev amid (KNH<sub>2</sub>). Oni nastaju reakcijom amonijaka s elektropozitivnim kovinama.<br />
<br />
==Priređivanje==<br />
<br />
'''1. Iz kiselinskih halogenida i amonijaka ili amina'''<br />
<br />
RCOCl + 2 NH<sub>3</sub> --> RCONH<sub>2</sub> + NH<sub>4</sub>Cl<br />
RCOCl + 2 H<sub>2</sub>NR --> RCONHR + RNH<sub>3</sub>Cl<br />
RCOCl + 2 HNR<sub>2</sub> --> RCONR<sub>2</sub> + R<sub>2</sub>NH<sub>2</sub>Cl<br />
<br />
Ove reakcije na sobnoj temperaturi idu do kraja. Na jedan mol kiselinskog halogenida potrebna su dva mola amonijaka ili amina zbog neznatne disocijacije aminhalogenida pri temperaturi reakcije.<br />
<br />
'''2. Iz anhidrida kiselina i amonijaka ili amina'''<br />
<br />
(RCO)<sub>2</sub>O + 2 NH<sub>3</sub> --> RCONH<sub>2</sub> + RCOONH<sub>4</sub><br />
(RCO)<sub>2</sub>O + 2 H<sub>2</sub>NR --> RCONHR + RCOONH<sub>3</sub>R<br />
(RCO)<sub>2</sub>O + 2 HNR<sub>2</sub> --> RCONR<sub>2</sub> + RCOONH<sub>2</sub>R<sub>2</sub><br />
<br />
Premda se ove reakcije odvijaju kako je prikazano, uz suvišak amonijaka ili amina, moguće je prevesti sav amin u amid sa suviškom [[Anhidridi|anhidrida]], jer se amonijevi karboksilati lako disociraju.<br />
<br />
RCOONH<sub>3</sub>R` <--> RCOOH + H<sub>2</sub>NR`<br />
(RCO)<sub>2</sub>O + H<sub>2</sub>NR` --> RCONHR` + RCOOH<br />
<br />
Radi svoje veće bazičnosti amini reagiraju s acetanhidridom mnogo brže nego s vodom. Zbog toga se amini mogu acetilirati u vodenoj otopini.<br />
<br />
'''3. Iz estera i amonijaka ili amina'''<br />
<br />
RCOOR` + NH<sub>3</sub> --> RCONH<sub>2</sub> + HOR`<br />
RCOOR` + H<sub>2</sub>NR --> RCONHR + HOR`<br />
RCOOR` + HNR<sub>2</sub> --> RCONR<sub>2</sub> + HOR`<br />
<br />
Brzina amonolize estera, kao i brzina hidrolize, ovisi o razgranatosti grupa estera. Ona se također mijenja sa strukturom amina. Reakciju estera s aminima katalizira [[amonijev klorid]].<br />
<br />
'''4. Iz amonijevih soli termičkom razgradnjom'''<br />
<br />
RCOONH<sub>4</sub> -->(grijanje)--> RCONH<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>O<br />
RCOONH<sub>3</sub>R -->(grijanje)--> RCONHR + H<sub>2</sub>O<br />
RCOONH<sub>2</sub>R<sub>2</sub> -->(grijanje)--> RCONR<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>O<br />
<br />
Pri temperaturi razgradnje izdvaja se [[voda]] tjerajući reakciju do kraja.<br /><br />
Reakcija se obično provodi uz suvišak karbonske kiseline, da se smanji disocijacija soli.<br />
<br />
RCOONH<sub>4</sub> <--> RCOOH + NH<sub>3</sub><br />
<br />
'''5. Iz ostalih amida izmjenom kiseline'''<br />
<br />
Kada se amidi griju s karbonskim kiselinama, dolazi do reakcije izmjene, koja dovodi do ravnoteže smjese dvaju amida i dviju kiselina.<br />
<br />
RCONH<sub>2</sub> + R`COOH <--> RCOOH + R`CONH<sub>2</sub><br />
<br />
Ako se [[urea]] (amid [[ugljična kiselina|ugljične kiseline]]), zagrijava s karbonskom kiselinom, raspada se nestabilna karbaminska kiselina koja je nastala i reakcija ide do kraja.<br />
<br />
CO(NH<sub>2</sub>)<sub>2</sub> + RCOOH <--> RCONH<sub>2</sub> + [H<sub>2</sub>NCOOH] --> NH<sub>3</sub> + CO<sub>2</sub><br />
<br />
'''6. Ostale metode'''<br />
<br />
Amidi se mogu prirediti također djelomično hidrolizom [[Nitrili|nitrila]] i adicijom olefina na [[Nitrili|nitrile]].<br />
<br />
==Nomenklatura==<br />
<br />
Amidi se mogu imenovati na dva načina. Jedan je da se ispred ''imena kiseline'' stavi riječ ''amid'', ili da se imenu ''radikala kiseline'' dodaje riječ ''amid'' kao sufiks. Tako je [[formamid]] (HCONH<sub>2</sub>, ili metanamid) amid [[Mravlja kiselina|mravlje kiseline]], a i-butiramid ((CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>CHCONH<sub>2</sub>, ili metilpropanamid) je amid [[Izomaslačna kiselina|izomaslačne kiseline]].<br />
Amidi izvedeni iz amina nazivaju se kao supstitucioni produkti dušika; npr. CH<sub>3</sub>CONHCH<sub>3</sub> je N-metilacetamid ili N-metiletanamid.<br />
<br />
'''Pojašnjenje:'''<br />
Amidi karboksilnih kiselina dobivaju sustavna imena tako da se u imenima odgovarajućih karboksilnih kiselina sufiks –ska kiselina zamijeni sufiksom –amid.<br /><br />
Prefiksi N- i N N- stavljaju se u nazivima sekundarnih i tercijarnih amida ispred supstituenata (R) koji su vezani na [[dušik]]ov atom.<br />
<br />
Po redoslijedu opadajućeg prioriteta pri odabiru i imenovanju glavne karakteristične skupine, amidi su deveti po redu razredni spojevi.<ref>[https://web.archive.org/web/20070625164600/http://eskola.chem.pmf.hr/odgovori/odgovor.php3?sif=3559 E-škola], odgovorio: Tomislav Portada, PMF, arhivirano 25. lipnja 2007.</ref><br />
<br />
==Fizikalna svojstva==<br />
<br />
Većina amida (karboksilnih kiselina) koji imaju grupu CONH<sub>2</sub> jesu krutine i neutralne čvrste tvari pri sobnoj temperaturi. Formamid se tali na 2&nbsp;°C i postaje tekućina. N-alkilsupstituirani amidi alifatskih kiselina obično su tekućine.<br />
Amidi su asocirani protonskim vezivanjem pa imaju visoke temperature vrelišta. Budući da oni također stvaraju protonske veze s otapalima koja imaju hidroksilnu grupu i drugim molekulama koje imaju kisik, amidi monokarboksilnih kiselina koje imaju pet ili manje ugljikovih atoma topljivi su u vodi. Tekući amidi odlična su otapala za druge organske spojeve.<br /><br />
Za amide je, kao i za estere, karakteristična reakcija hidrolize. U kiseloj sredini produkti reakcije su odgovarajuća karboksilna kiselina i amonijak, a u bazičnoj sredini nastaju odgovarajuća sol i amonijak.<br />
<br />
{{Mrva-kem}}<br />
<br />
==Izvor==<br />
* [[Hrvatska enciklopedija]], Broj 4 (A-Bd), str. 209.. Za izdavača: Leksikografski zavod Miroslav Krleža, Zagreb 2000.g. {{ISBN|953-6036-31-2}}<br />
* Carl R. Noller; Kemija organskih spojeva. Glavni urednik: Zvonko Vistrička. Izdavač: Tehnička knjiga, listopad 1968.g.. Zagreb. Str. 244 i 245.<br />
{{izvori}}<br />
<br />
[[Kategorija:Kemija]]</div>WikiSysop