https://enciklopedija.cc/index.php?action=history&feed=atom&title=AmfetaminiAmfetamini - Povijest promjena2026-07-20T00:42:43ZPovijest promjena ove stranice na wikijuMediaWiki 1.42.3https://enciklopedija.cc/index.php?title=Amfetamini&diff=496312&oldid=prevWikiSysop: bnz2022-04-30T09:56:22Z<p>bnz</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="hr">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Starija inačica</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Inačica od 30. travanj 2022. u 09:56</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">Redak 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Redak 1:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><!--'''Amfetamini'''--></del>[[Datoteka:Phenylethyl_Amine_General_Formula_V1.svg|minijatura|desno|Opća struktura derivata [[Feniletilamin|fenetilamina]]. <br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Datoteka:Phenylethyl_Amine_General_Formula_V1.svg|minijatura|desno|Opća struktura derivata [[Feniletilamin|fenetilamina]]. <br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Svi amfetamini u α položaju (R<sub>α</sub>) sadrži CH<sub>3</sub>- skupinu. <br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Svi amfetamini u α položaju (R<sub>α</sub>) sadrži CH<sub>3</sub>- skupinu. <br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Supstituirani amfetamini (npr. [[Efedrin|efedrin]], [[Metamfetamin|metamfetamin]], [[MDMA|MDMA]]) sadrže dodatne supstituente.]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Supstituirani amfetamini (npr. [[Efedrin|efedrin]], [[Metamfetamin|metamfetamin]], [[MDMA|MDMA]]) sadrže dodatne supstituente.]]</div></td></tr>
</table>WikiSysophttps://enciklopedija.cc/index.php?title=Amfetamini&diff=278868&oldid=prevWikiSysop: Bot: Automatski unos stranica2021-11-01T18:36:20Z<p>Bot: Automatski unos stranica</p>
<p><b>Nova stranica</b></p><div><!--'''Amfetamini'''-->[[Datoteka:Phenylethyl_Amine_General_Formula_V1.svg|minijatura|desno|Opća struktura derivata [[Feniletilamin|fenetilamina]]. <br><br />
Svi amfetamini u α položaju (R<sub>α</sub>) sadrži CH<sub>3</sub>- skupinu. <br><br />
Supstituirani amfetamini (npr. [[Efedrin|efedrin]], [[Metamfetamin|metamfetamin]], [[MDMA|MDMA]]) sadrže dodatne supstituente.]]<br />
<br />
'''Amfetamini''' ('''A'''lfa-'''m'''etil-[[Feniletilamin|'''f'''en'''et'''il'''amini''']]) su skupina [[Lijek|lijekova]] vrlo sličnih farmakoloških svojstava, u koju spadaju i "ulične droge".<br><br />
Kao što i naziv sugerira, amfetamini su alfa-metilni derivati [[Feniletilamin|β-fenetilamina]], prirodnog [[Amin|monoamina]] koji u [[Središnji živčani sustav|središnjem živčanom sustavu]] ima funkciju neuromodulatora i u manjoj mjeri [[Neurotransmitor|neurotransmitora]] (pripada tzv. ''aminima u tragovima'').<br />
<br />
== Kemija ==<br />
<br />
U amfetamine ubrajamo:<ref name=NN>[https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2019_02_13_259.html Narodne novine br. 13] ''Popis droga, psihotropnih tvari i biljaka iz kojih se može dobiti droga te tvari koje se mogu uporabiti za izradu droga''. Broj dokumenta u izdanju: 259; Stranica tiskanog izdanja: 73; Donositelj: [[Ministarstvo zdravstva Republike Hrvatske]]; Nadnevak tiskanog izdanja: 6. veljače 2019.; pristupljeno 6. siječnja 2020.</ref><br />
*''1-[[fenil]][[propan]]-2-[[amin]]'' ili ''1-fenil[[butan]]-2-amin'', njihovi [[enantiomer]]i, i spojevi strukturno izvedeni iz njih na jedan ili više od sljedećih načina:<br />
**zamjenom jednog ili oba vodikova atoma amino-skupine [[alkil]]nom, [[acil]]nom ili [[alkenil]]nom skupinom;<br />
**uključenjem amino-skupine u cikličku strukturu;<br />
**susptitucijom na šesteročlanom prstenu s jednim ili više supstituenata iz skupine koju čine alkil, [[alkiloksi]], [[nitro]], [[metilendioksi]] i [[halogen]];<br />
**zamjenom jednog ili više vodikovih atoma [[etilen]]ske skupine [[metil]]nom skupinom.<br />
<br />
== Predstavnici==<br />
<br />
* [[Amfetamin|amfetamin]]<br />
* [[Metamfetamin|metamfetamin]]<br />
* [[MDMA|MDMA]]<br />
* prirodni [[Alkaloidi|alkaloidi]] biljaka: [[Efedrin|efedrin]], [[pseudoefedrin]], katinon<br />
<br />
== Djelovanje ==<br />
<br />
Amfetamini djeluju kao '''psihomotorički [[stimulansi]]''' - povećavaju razinu energije te umanjuju umor, poboljšavaju raspoloženje i koncentraciju, a pri višim dozama uzrokuju [[Euforija|euforiju]].<br><br><br />
Svoj stimulativni učinak ostvaruju tako da pojačavaju izlučivanje monoamina ([[Dopamin|dopamina]], [[Noradrenalin|noradrenalina]], [[Serotonin|serotonina]]) iz presinaptičkog [[Neuron|neurona]] u [[Sinapsa|sinapsu]] (eng. ''releasing agents'') te tako da kompetitivno inhibiraju njihovu ponovnu pohranu iz sinapse. <br />
Djeluju, dakle, kao posredni simpatomimetici, jer ne aktiviraju [[Simpatikus|simpatikus]] izravnim vezanjem na receptore.<br />
<br />
== Nuspojave ==<br />
<br />
*[[Hipertenzija|povećanje krvnog tlaka]]<br />
*[[Tahikardija|ubrzan rad srca]]<br />
*[[Midrijaza|proširenje zjenica]]<br />
*[[Nesanica|nesanica]]<br />
*[[Impotencija|erektilna disfunkcija]] u muškaraca (ali povećana [[Libido|seksualna želja]])<br />
*[[Anksioznost|anksioznost]], napetost, nemir<br />
*stereotipno ponašanje<br />
*[[Anoreksija|gubitak apetita]]<br />
*[[Psihoza|psihoza]] (najčešće akutna, pri visokim dozama)<br />
*psihička [[Ovisnost|ovisnost]]<br />
<br />
== Primjena ==<br />
<br />
Amfetamini u Hrvatskoj nisu registrirani kao lijekovi, ali su dostupni na [[Crno tržište|crnom tržištu]] te se zloupotrebljavaju kao [[Droga|droga]]. (uglavnom [[Amfetamin|amfetamin]] ("''speed''") i [[MDMA|MDMA]] ("''ecstasy''")).<br />
<br />
U Americi se racemični [[amfetamin]] (Adderall<sup>®</sup>), dekstroamfetamin (Dexedrine<sup>®</sup>),a rjeđe i [[metamfetamin]] (Desoxyn<sup>®</sup>) koriste za liječenje [[ADHD]]-a i [[Narkolepsija|narkolepsije]]. <br><br />
U Hrvatskoj je kao lijek za ADHD kod djece koristi samo [[metilfenidat]] (Concerta<sup>®</sup>), koji je strukturno i farmakološki srodan amfetaminu.<br />
<br />
[[Efedrin|Efedrin]] i pseudoefedrin se koriste za odčepljivanje nosa (npr. kod [[Prehlada|prehlade]]) zbog svojeg vazokonstrikcijskog djelovanja.<br />
<br />
U Americi se u sklopu MAPS-a (Multidisciplinary Association for Psychedelic Studies) trenutno provode kliničke studije koje ispituju učinak [[MDMA]] kao pomoćno sredstvo u psihoterapiji [[PTSP]]-a te socijalne anksioznosti kod [[Autizam|autizma]].<br />
<br />
== Izvori ==<br />
{{izvori}}<br />
<br />
[[Kategorija:Kemija]]<br />
[[Kategorija:Lijekovi]]<br />
[[Kategorija:Farmacija]]</div>WikiSysop