WikiSysop: bnz

2022-04-29T21:16:34Z

bnz

←Starija inačica		Inačica od 29. travanj 2022. u 21:16
Redak 1:		Redak 1:
	~~<!--'''Alkini'''-->~~[[Datoteka:Alkyne General Formulae V.1.png\|thumb\|desno\|200px\|Alkini]]		[[Datoteka:Alkyne General Formulae V.1.png\|thumb\|desno\|200px\|Alkini]]
	'''Alkini''' su aciklički nezasićeni [[ugljikovodici]] koji u [[molekula\|molekuli]] pored jednostrukih imaju i trostruke [[kovalentna veza\|kovalentne veze]].		'''Alkini''' su aciklički nezasićeni [[ugljikovodici]] koji u [[molekula\|molekuli]] pored jednostrukih imaju i trostruke [[kovalentna veza\|kovalentne veze]].

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-08-19T23:51:34Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

[[Datoteka:Alkyne General Formulae V.1.png|thumb|desno|200px|Alkini]]
'''Alkini''' su aciklički nezasićeni [[ugljikovodici]] koji u [[molekula|molekuli]] pored jednostrukih imaju i trostruke [[kovalentna veza|kovalentne veze]].

== Homologni niz ==
Opća [[kemijska formula|formula]] homolognog niza alkana je '''CnH2n-2''', a članovi (izuzevši [[etin]]) se razlikuju po skupini '''CH2'''. Imena im se izvode iz imena [[alkani|alkana]] s jednakim brojem [[atom]]a [[ugljik|C]], osim što umjesto nastavka ''-an'' imaju nastavak '''-in'''.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Redni broj !! Ime !! Molekulska formula !! Sažeta strukturna formula
|-
! 1.
|[[etin]]||C2H2
| CH ≡ CH

|-
! 2.
|[[propin]]|| C3H4|| CH ≡ C - CH3

|-
! 3.
| butin || C4H6|| CH ≡ C - CH2 - CH3

|-
! 4.
| pentin || C5H8|| CH ≡ C - CH2 - CH2 - CH3

|-
! 5.
| [[heksin]] || C6H10 || CH ≡ C - CH2 - CH2 - CH2 - CH3

|-
! 6.
| [[heptin]] || C7H12 || CH ≡ C - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - CH3

|-
! 7.
| [[oktin]] || C8H14 || CH ≡ C - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - CH3

|-
! 8.
| [[nonin]] || C9H16 || CH ≡ C - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - CH3

|-
! 9.
| [[dekin|decin]] || C10H18 || CH ≡ C - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - CH3

|}

== Svojstva ==

=== Fizikalna ===
Fizička svojstva alkina vrlo su slična [[Alkani#Svojstva|fizičkim svojstvima alkana]]. Ona također ovise o broju i rasporedu atoma [[ugljik]]a u [[molekula|molekuli]].

[[Agregatno stanje]]:
* 2-4 atoma [[ugljik|C]]: [[plinovi]]
* 5-17 atoma C: [[tekućine]]
* više od 17 atoma C: [[krutine]]

[[Vrelište]] im raste s porastom [[relativna molekularna masa|relativne molekularne mase]], a pada s većim stupnjem razgranatosti lanca.

Slabo se [[otapanje|otapaju]] u [[voda|vodi]] (ali bolje od alkana i [[alkeni|alkena]]), a dobro se otapaju u organskim [[otapala|otapalima]].

=== Kemijska ===
Alkini su kemijski aktivni spojevi zbog specifične strukture trostruke [[kovalentna veza|kovalentne veze]]. Ona se sastoji od dvije slabe π-veze (''pi-veza'') i jedne čvrste σ-veze (''sigma-veza''). Pri [[kemijska reakcija|reakciji]], π-veze se kidaju te se na njih vežu atomi (ili skupine atoma) drugog [[reaktant]]a, a σ-veza ostaje u vidu jednostruke (ili dvostruke) kovalentne veze.

Reakcije alkena:
# s [[halogeni elementi|halogenim elementima]]
# s [[hidridi]]ma [[halogeni elementi|halogenih elemenata]]
# s [[vodik]]om, uz [[katalizator]] ([[platina|platinu]])
# lako se [[oksidacija|oksidiraju]]
# zapaljeni na [[zrak]]u gore tvoreći [[ugljični dioksid|ugljikov(IV) oksid]] i [[voda|vodu]].

Prve četiri reakcije odvijaju se elektrofilnom adicijom na trostruku kovalentnu vezu. 
'''Primjer''': reakcija [[etin]]a s [[brom]]om

HC ≡ CH + Br2 → HC = CH
| |
Br Br

HC = CH + Br2 → HC - CH
| | | |
Br Br Br2 Br2

== Nazivlje ==
Nazivlje (po [[IUPAC]]-u) je jednako kao i [[Alkeni#Nazivlje|nazivlje alkena]], samo što treba voditi računa o položaju trostruke kovalentne veze (a ne dvostruke).

# Određuje se najduži lanac atoma C u spoju - ovisno o broju atoma C u lancu, određuje se "glavni" naziv (npr. propin), koji se piše na kraju.
# Numeriraju se atomi C, vodeći računa o smjeru brojanja: atomi C spojeni trostrukom vezom trebaju dobiti što manji broj. Osim toga, atomi C koji na sebe imaju vezan neki drugi atom ili skupinu atoma trebaju dobiti što manji mogući broj. Pri tome se atomi vodika ne računaju. Broj prvog atoma C na kojem je trostruka kovalentna veza piše se prije "glavnog" naziva spoja.
# Izvodi se naziv spoja: prvo se napiše broj atoma C na koji je vezan atom ili skupina atoma, a zatim naziv tog atoma ili skupine. Nazivi atoma ili skupina navode se [[abeceda|abecednim]] redom, a između elemenata (brojevi te nazivi atoma ili skupina) pišu se povlake. Ako su na jedan atom C vezana dva ili više atoma (ili skupina), broj tog atoma se piše dva (ili više) puta, brojevi se odvajaju zarezom, a nazivu atoma ili skupine dodaje se prefiks - grčki broj atoma ili skupine.

Za primjer pogledajte [[Alkeni#Nazivlje|nazivlje alkena]] (jer je sve potpuno isto, osim što je kod alkina trostruka kovalentna veza, a ne dvostruka).

== Izomerija ==

=== Strukturna ===
Strukturna izomerija je pojava dva ili više [[kemijski spojevi|spoja]] imaju jednaku molekulsku formulu i molekulsku masu, ali se razlikuju po rasporedu atoma (a time i svojstvima). Strukturna izomerija alkina u principu je jednaka [[Alkani#Strukturna izomerija|strukturnoj izomeriji alkana]] (a i [[Alkeni#Izomerija|alkena]]).

=== Konfiguracijska ===
Konfiguracijski izomeri su stereoizomeri kod kojih se promatra položaj istovrsnih (skupina) atoma u odnosu na ravninu u kojoj se nalazi dvostruka kovalentna veza. Istovrsni atomi (ili skupine) mogu biti na istoj strani u odnosu na tu ravninu ili na suprotnim stranama. Konfiguracijska izomerija alkina jednaka u principu je jednaka [[Alkeni#Izomerija#Konfiguracijska|konfiguracijskoj izomeriji alkena]].

{{Ugljikovodici}}
[[Kategorija:Ugljikovodici]]

Alkini - Povijest promjena

WikiSysop: bnz

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica