Suradnik10: Zamjena teksta - '{{(.)ommons(.*)}}' u ''

2026-03-10T04:53:39Z

Zamjena teksta - '{{(.)ommons(.*)}}' u ''

←Starija inačica		Inačica od 10. ožujak 2026. u 04:53
Redak 71:		Redak 71:

	== Vanjske poveznice ==		== Vanjske poveznice ==
	~~{{commons\| Category:Alizarin}}~~

	[[Kategorija:Boje]]		[[Kategorija:Boje]]
	[[Kategorija:Organski spojevi]]		[[Kategorija:Organski spojevi]]

WikiSysop: bnz

2022-04-29T20:51:04Z

bnz

←Starija inačica		Inačica od 29. travanj 2022. u 20:51
Redak 1:		Redak 1:
	~~<!--'''Alizarin'''-->~~{{Infookvir kemijski spoj		{{Infookvir kemijski spoj
	\| formula = <chem> C14H8O4 </chem>		\| formula = <chem> C14H8O4 </chem>
	\| slika = Alizaryna.svg		\| slika = Alizaryna.svg

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica

2021-12-10T00:44:20Z

Bot: Automatski unos stranica

Nova stranica

{{Infookvir kemijski spoj
| formula = <chem> C14H8O4 </chem>
| slika = Alizaryna.svg
| slika_opis =
| slika1 = Alizarin-sample.jpg
| slika_opis1 = Uzorak pigmenta alizarina.
| IUPAC nomenklatura = 1,2- dihidroksiantracen-9,10-dion
| ostala imena = Alizarin, <br/> Broćevo crvenilo <br/> Turska crvena
| CAS = 72-48-0
| EC =
| UN =
| RTECS =
| molarna masa = 240,214 g·mol<sup>−1</sup>
| molekulska masa =
| izgled = Narančasto-crveni kristali ili prah
| gustoća = 1,54 g/cm3
| tališteK =
| tališteC = Od 279 do 283 °C
| vrelišteK =
| vrelišteC = 430 °C
| tlak para =
| topljivost = Slabo topiv
| dipolni moment =
| slika2 =
| slika_opis2 =
| oblik molekule =
| izvor znkops =
| znakovi opasnosti = Upozorenje
| NFPA 704 =
}}

'''Alizarin''' ([[Francuski jezik|fra]]. ''alizarine'' od [[Arapski jezik|arap]]. ''al-'aṣāra'': sok, od [[glagol]]a ''aṣāra'': tiještiti, istiskati) ili '''dihidroksiantrakinon''' je jedna od najstarijih i najviše upotrebljavanih prirodnih [[boja]], koja se od davnina dobivala iz korijena broća - [[bojadisarski broć]] ([[Latinski jezik|lat]]. ''Rubia tinctorum''). Danas se dobiva samo [[Sintetika|sintetički]], [[oksidacija|oksidacijom]] [[antracen]]a u [[Kinoni|antrakinon]], a zatim sulfoniranjem i [[taljenje]]m s [[Lužine (kemija)|lužinom]] i [[kalij]]evim kloratom do alizarina. Alizarin je [[kristal]]na [[tvar]] [[crvena|crvene]] boje, dok se na [[tržište|tržištu]] obično nalazi u obliku žute paste ([[Suspenzija (kemija)|suspenzije]] s [[voda|vodom]]). Dobro se [[Otapalo|otapa]] u [[Alkalije|alkalijama]] snažno (intenzivno) modrom bojom. S [[Hidroksidi|hidroksidima]] [[metal]]a daje lijepo obojene [[kemijski spoj|kemijske spojeve]], a na tome se temelji njegova mnogostrana uporaba pri bojenju. <ref> '''alizarin''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=1780] "Hrvatska enciklopedija", mrežno izdanje, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, pristupljeno 3. 7. 2020. </ref>

Alizarin (C.I. 75330) je bilo vrlo važno [[bojilo]], pa se broć uzgajao na velikim površinama u Europi od 9. do potkraj šezdesetih godina 20. stoljeća kad su G. Graebe i K. Liebermann utvrdili kemijsku strukturu alizarina i tako omogućili njegovu [[Sinteza (kemija)|sintezu]] i industrijsku proizvodnju, kojoj nije mogla konkurirati proizvodnja alizarina iz broća. Alizarin se upotrebljava za bojenje [[pamuk]]a, [[vuna|vune]] i [[svila|svile]] (uz močenje u [[aluminij]]skim [[soli]]ma u crveno, u [[krom]]nim solima u crvenosmeđe, a u [[željezo|željeznim]] solima u ljubičasto). Pamuk močen [[Sulfati|sulfatiranim]] uljem [[ricinus]]a upotrebom alizarina oboji se jarkocrveno. Složene soli alizarina s [[metal]]ima služe kao [[pigment]]i za izradu [[slikarstvo|slikarskih boja]] i tinte, a [[ekstrakt]]i kao bojila za [[Histologija|histološke preparate]]. <ref> "Tehnička enciklopedija" ('''Prirodna bojila'''), glavni urednik Hrvoje Požar, Grafički zavod Hrvatske, 1987.</ref>

== Organski obojeni pigmenti ==
[[datoteka:Alizarin01.jpg|mini|lijevo|250px|[[Boja]] alizarin.]]

Za razliku od [[Anorganski pigmenti|anorganskih pigmenata]], koji su poznati od davnine, organski su se pigmenti u posljednjih stotinjak godina veoma razvili, zahvaljujući velikim dostignućima kemije [[Sintetika|sintetskih materijala]], te razvoju [[Grafički dizajn|grafičke industrije]] i sve većoj upotrebi raznobojnog [[tisak|tiska]]. Organski su pigmenti, kao i bojila, obojene čvrste tvari, koje se prema svom sastavu ubrajaju u organske spojeve. Međutim, od bojila se bitno razlikuju po tome što su praktički netopljivi u mediju u kojemu se primjenjuju, pa se upotrebljavaju u obliku sitne [[Suspenzija (kemija)|suspenzije]].

U usporedbi s anorganskim pigmentima, u organskim je pigmentima šira paleta [[boja]] i veći izbor prijelaznih nijansi, veća jakost i svjetloća boje, čišći ton, izdašniji su i veće [[gustoća|gustoće]]. Organski pigmenti nisu toliko postojani na povišenim [[temperatura]]ma, zbog [[topljivost]]i, iako slabe, neotporni su prema organskim otapalima, a osim toga, mnogo su skuplji od anorganskih pigmenata. Njihova je pokrivna moć slabija od moći pokrivanja anorganskih pigmenata, ali su stoga prozirni (transparentni), što je njihova posebna odlika, osobito cijenjena u [[Tiskarstvo|tiskarstvu]]. To se ogleda i u pregledu njihove potrošnje: 45% organskih pigmenata troši se za pripravu tiskarskih boja, 36% za pigmentiranje sredstava za ličenje, 15% za bojenje sintetskih materijala, a ostatak od 4% u različite druge svrhe.

Za razlikovanje velikog mnoštva sintetskih organskih pigmenata od velike je pomoći njihova podjela prema oznakama navedenim u međunarodno priznatom indeksu ([[Engleski jezik|eng]]. ''Colour Index''). Oznaka se za svaki pojedini pigment sastoji od slova i brojaka, a opisuje vrstu tvari, boju, redni broj i pripadnost nekoj od grupa kemijskih spojeva. Tako na primjer, oznaka C.I. PR 177, 65 300 označuje da je to prema Colour Index (C.I.) pigment (P) crvene (R) boje, rednog broja 177, koji pripada grupi antrakinonskih (od 58 000 do 72 999) pigmenata.

Organski su pigmenti sintetski spojevi koji se prema svojoj kemijskoj strukturi mogu višestruko razvrstati. Obično se razlikuju dvije glavne grupe organskih pigmenata: azo pigmenti i ostali organski pigmenti. Iako je zajedničko strukturno svojstvo druge grupe što su to policiklički spojevi s kondenziranim prstenima, ta grupa organskih pigmenata obuhvaća vrlo različite organske spojeve, od kojih su najvažniji ftalocijanini, dioksazini i karbonilni policiklički spojevi. <ref> "Tehnička enciklopedija" ('''Boje i lakovi'''), glavni urednik Hrvoje Požar, Grafički zavod Hrvatske, 1987.</ref>

== Slike ==

{| cellpadding="0" cellspacing="0" style="margin:auto; border:1px solid #ccc; background:#fff;"
|-
|
{| cellspacing=3 cellpadding=3 style="background:#fff;"
|-
| style="width:144px; text-align:center;"|[[Image:Red alizarin 1.jpg|x180px|border]]
| style="width:144px; text-align:center;"|[[Image:N pectoralis.jpg|x180px|border]]
| style="width:144px; text-align:center;"|[[Image:Johannes (Jan) Vermeer - Christ in the House of Martha and Mary - Google Art Project.jpg|x180px|border]]
| style="width:144px; text-align:center;"|[[Image:Naturally dyed skeins.jpg|x180px|border]]
|-
|align=center|Bojanje [[Alizarin crveni S|crvenim alizarinom]] u embrionalnim kostima [[Štakori|štakora]] za ispitivanje [[okoštavanje|okoštavanja]] ili osteogeneze.
|align=center|[[Alizarin crveni S|Crvenim alizarinom]] obojena [[Ribe|riba]] lat. ''Nematistius pektoralis'' i osvijetljena [[Fluorescencija|fluorescentnom]] svjetlošću.
|align=center|[[Johannes Vermeer|J. Vermeer]]: "Krist u kući Marte i Marije" (1654. – 1656.). Marijina crvena bluza oslikana je alizarinom.
|align=center|Prirodno obojeni [[konop]]i s alizarinom.
|}
|}

== Izvori ==
{{izvori}}

== Poveznice ==
* [[Alizarin crveni S]]

== Vanjske poveznice ==
{{commons| Category:Alizarin}}

[[Kategorija:Boje]]
[[Kategorija:Organski spojevi]]

Alizarin - Povijest promjena

Suradnik10: Zamjena teksta - '{{(.)ommons(.*)}}' u ''

WikiSysop: bnz

WikiSysop: Bot: Automatski unos stranica