https://enciklopedija.cc/index.php?action=history&feed=atom&title=%C5%A0krobŠkrob - Povijest promjena2026-07-15T22:50:40ZPovijest promjena ove stranice na wikijuMediaWiki 1.42.3https://enciklopedija.cc/index.php?title=%C5%A0krob&diff=38983&oldid=prevWikiSysop: Bot: Automatski unos stranica2021-08-20T00:41:39Z<p>Bot: Automatski unos stranica</p>
<p><b>Nova stranica</b></p><div><!--'''Škrob'''-->[[Datoteka:Amylopectine.png|mini|250px|amilopektin]]<br />
[[Datoteka:Amylose.png|mini|250px|amiloza]]<br />
<br />
'''Škrob''' (''[[latinski jezik|lat.]] Amylum'') je visokomolekularni ugljikohidrat, [[polisaharid]] s općom [[kemijska formula|formulom]] (C<sub>6</sub>H<sub>10</sub>O<sub>5</sub>)<sub>n</sub>, izgrađen od međusobno povezanih molekula (jedinica) D-glukoze povezanih α-1,4-glikozidnom vezom.<br />
<br />
==Osobine==<br />
<br />
Fini je bijeli ili žućkastobijeli (rjeđe skroz žut) prah koji se sastoji od sitnih zrnaca. U hladnoj vodi, [[alkohol]]u i [[eteri|eter]]u škrob je netopljiv, u vrućoj vodi daje gustu [[koloid]]nu otopinu (''škrobno ljepilo''), koja ohlađena, daje [[hladetina]]stu [[masa|masu]]. Škrobna zrnca u pojedinih biljaka imaju karakterističan oblik; promjer im iznosi od 2 do 150 [[nanometar|nanometra]] a sastavljena su od velikog broja [[molekula]] koje se opet sastoje uglavnom od velikog broja grupa C<sub>6</sub>H<sub>12</sub>O<sub>6</sub>.<br /><br />
Pod djelovanjem kiselina i [[enzim]]a škrob se može potpuno razgraditi u [[glukoza|glukozu]]; međuprodukti su [[dekstrin]]i i [[maltoza]].<br />
<br />
Ali škrob nije jedinstven spoj, već sadržava dva građom različita ugljikohidrata iste formule:<br />
* amilozu (25%) i<br />
* amilopektin (75%).<br />
<br />
'''Amiloza''' (ravnolančana amiloza - 25... 1000 glukoznih jedinica) je nerazgranat polimer, u kojem su jedinice glukoze povezane α-1,4-glikozidnim vezama.<br />
<br />
'''Amilopektin''' (razgranati amilopektin - ~3000 jedinica, na mjestu grananja α-1,6-glikozidnih veza) je razgranat, pa na tridesetak α-1,4-glikozidnih veza dolazi po jedna dodatna α-1,6-glikozidna veza. Amilopektin sadržava i nešto [[fosfat]]ne [[kiselina|kiseline]].<br />
<br />
==Važnost i rasprostranjenost==<br />
<br />
Škrob je uz [[Celuloza|celulozu]] najvažniji produkt [[asimilacija|asimilacije]] u biljkama. Biljke sinteziraju škrob iz glukoze ([[Fotosinteza|fotosintezom]]) i pohranjuju ga u u velikim količinama u obliku škrobnih zrnaca, napose u sjemenkama, [[korijen]]u, [[gomolj]]ima i [[plod]]ovima (izuzetno i deblu ([[Salgo palma|sago palme]]), kao pričuvni izvor [[Energija|energije]], gdje on čini glavnu energetsku zalihu za rast nove biljke.<br /><br />
Ako biljci ustreba, škrob se pretvara u topljivu glukozu.<br />
<br />
Škrob je (po količini) najvažnija hrana čovjeka i životinja te kao izvor ugljika za mikroorganizme, pa škrob čini više od polovice svih ugljikohidrata koji se unose hranom ([[kruh]], [[tjestenina]], [[riža]], [[krumpir]], [[sijerak]], [[kukuruz]] i sl.). Njegova razgradnja počinje već u ustima; enzim iz sline (''α-''amilaza), razgrađuje amilozu i amilopektin.<br />
<br />
Sirovina je za proizvodnju tzv. škrobnih i tekućih šećera (glukoze, maltoze, glukoznoga, maltoznoga i visokofruktoznoga sirupa), te drugih biotehnoloških proizvoda (etanol, organske kiseline (pomoću enzima), antibiotici, itd.).<br />
<br />
Djelomično pročišćeni škrob upotrebljava se u prehrambenoj industriji, kao ljepilo, u tekstilnoj industriji za škrobljenje rublja ([[apretura]], u analitičkoj kemiji kao [[reagens]] za [[jod]] itd..<br />
<br />
Poznati su škrobovi od riže, pšenice, krumpira i kukuruza.<br />
<br />
Na policama samoposluga dolazi najčešće kukuruzni škrob koji se koristi u kao zgušćivač u kulinarstvu.<br />
<br />
U kozmetici je najrasprostranjeniji rižin škrob kao služi za proizvodnju [[puder]]a.<br />
<br />
==Dobivanje==<br />
<br />
Čisti izolirani škrob dobiva se iz krumpira ili iz žitarica ispiranjem vodom.<br />
<br />
== Škrobni sirup ==<br />
'''Škrobni sirup''' je gusta tekuća bezbojna masa, koja se dobiva pri hidrolizi škroba. Sadržava 20-40% maltoze, 12-20% glukoze i do 35% dekstrina. Upotrebljava se u proizvodnji [[liker]]a i slastica.<br />
<br />
== Izvor ==<br />
* Hrvatska enciklopedija, Broj 10 (Sl-To), str. 429.. Za izdavača: Leksikografski zavod Miroslav Krleža, Zagreb 2000.g. {{ISBN|978-953-6036-40-0}}<br />
<br />
[[Kategorija:Polisaharidi]]<br />
<br />
[[da:Kulhydrat#Stivelse]]</div>WikiSysop